# Alacak Senedine Reeskont Ayıran Borç Senedini Atlayamaz

> VUK 281 reeskontu ihtiyari kılar; ancak alacak senedine reeskont ayıran, borç senedine de ayırmak zorundadır. TCMB avans oranı %39,75 ile örnekli anlatım.

_PONEOM Teknoloji A.Ş. · Ön Muhasebe · 9 Eylül 2026 · 7 dk okuma_

---

Hayır. Vergi Usul Kanunu'nun 281'inci maddesi reeskont ayırmayı bir zorunluluk değil tercih olarak düzenler, fakat bu tercih senet gruplarına bölünemez. Alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükellef, 285'inci madde gereği borç senetleri için de aynı işlemi yapmak zorundadır. Sadece gider yazan tarafı uygulamak matrah farkı doğurur.

## İhtiyari olmak, seçmeli olmak demek değil

Reeskont anlatan içeriklerin neredeyse tamamı iç iskonto formülünü verip konuyu kapatıyor. Formül zaten kolay kısım. İşin mükellefi zora sokan tarafı, uygulamanın kapsamına karar verirken yapılan tercihte.

VUK 281 açıkça "isterlerse" der. Senede bağlı alacaklarını değerleme günü kıymetine indirgemek mükellefin elindedir; yalnızca bankalar, bankerler ve sigorta şirketleri için zorunludur. Buraya kadar herkes hemfikir. Ama 285'inci madde, senede bağlı borçlar için aynı esasları tekrar ederken bir cümle ekler: alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükellefler, borç senetlerini de reeskonta tabi tutmak zorundadır.

Yani tercih, "yaparım ya da yapmam" düzeyindedir. "Bir kısmını yaparım" düzeyinde değil.

Ayrımın ağırlığı, iki grubun matraha zıt yönde etki etmesinden geliyor. Alacak senedi reeskontu gider yazılır, matrahı düşürür. Borç senedi reeskontu gelir yazılır, matrahı yükseltir. Yalnızca birincisini uygulayan bir mükellef, kanunun kendisine tanıdığı tercihi kullanmış olmaz; kanunun izin vermediği bir seçim yapmış olur.

Denetimde bu, karşılığında bir savunma bulunması güç bir tespittir. Alacak senetleri reeskontu bilançodan zaten görünür: 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) hesabı doludur, 322 boştur, senet portföyünde borç senedi vardır. Üç satır karşılaştırılınca sonuç çıkar.

Hatanın kasıtlı olması da gerekmiyor. Çoğu dosyada kimse vergi kaçırmaya çalışmıyor; sadece dönem sonu çalışmasında akla önce alacak senetleri geliyor, çünkü matrahı düşüren taraf o. Borç senetleri portföyü genellikle daha küçük olduğu için gözden kaçıyor. Sonuç değişmiyor.

## İki maddeyi birlikte okumak

Reeskont, senedin nominal değeri ile değerleme günündeki tasarruf değeri arasındaki farktır. Vadeye kalan süre boyunca işleyecek faizin bugünkü karşılığı, senedin üzerinde yazılı tutardan düşülür.

Uygulanacak oran konusunda 238 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği nettir: senette faiz oranı yazılıysa o oran, yazılı değilse TCMB kısa vadeli avans oranı kullanılır. Burada çok yaygın bir karışıklık var. TCMB iki oran ilan eder ve ikisi birbirine yakındır; 20 Aralık 2025'ten beri geçerli olan değerler reeskont oranı için yüzde 38,75, kısa vadeli avans oranı için yüzde 39,75'tir. İşlemin adı "reeskont" olduğu için refleksle yüzde 38,75 yazan çok fazla. Doğrusu avans oranıdır. İki oran da [tcmb.gov.tr](https://www.tcmb.gov.tr) üzerinden ayrı ayrı ilan ediliyor; dönem sonu çalışmasına oturmadan önce değerleme gününde hangisinin yürürlükte olduğuna bakmak beş dakikalık iş.

Hesap ticari yıl esasına göre, 360 gün üzerinden yapılır. Kullanılan formül iç iskontodur:

**Reeskont = (Nominal × Oran × Gün) ÷ (36.000 + Oran × Gün)**

Dış iskonto formülü (nominal × oran × gün ÷ 36.000) daha büyük bir tutar verir ve vergi mevzuatında kabul edilmez.

Bir de kapsam meselesi var. Reeskont yalnızca senede bağlı alacak ve borçlar için yapılır. Cari hesapta duran, faturaya dayanan ama senede bağlanmamış bakiyeler bu işlemin dışındadır; oradaki gecikmenin karşılığı reeskont değil, [vade farkı hesaplama](https://poneo.co/hesaplama/vade-farki) mantığıyla bulunan ve müşteriye fatura edilen bir gelirdir. Vadeli çekler ise 64 No.lu VUK Sirküleri'nden sonra reeskonta konu edilebilir. Vadesi değerleme gününde ya da öncesinde olan senetler ise hiçbir koşulda hesaba girmez, çünkü indirgenecek bir süre kalmamıştır.

## Aynı portföy, iki farklı matrah

Bursa'da makine yedek parçası satan bir limited şirketin 31 Aralık 2026 tarihli senet portföyünü ele alalım. Senetlerin hiçbirinde faiz oranı yazılı değil, dolayısıyla yüzde 39,75 uygulanacak.

Alacak senetleri:

| Senet | Nominal | Vade | Kalan gün | Reeskont |
|---|---|---|---|---|
| A | 420.000 ₺ | 15.02.2027 | 46 | 20.301,36 ₺ |
| B | 260.000 ₺ | 31.03.2027 | 90 | 23.501,99 ₺ |
| **Toplam** | **680.000 ₺** | | | **43.803,35 ₺** |

Borç senetleri:

| Senet | Nominal | Vade | Kalan gün | Reeskont |
|---|---|---|---|---|
| C | 310.000 ₺ | 20.01.2027 | 20 | 6.697,92 ₺ |
| D | 145.000 ₺ | 10.03.2027 | 69 | 10.265,11 ₺ |
| **Toplam** | **455.000 ₺** | | | **16.963,03 ₺** |

A senedinin hesabını açalım: 420.000 × 39,75 × 46 = 767.970.000. Payda ise 36.000 + (39,75 × 46) = 37.828,5. Bölme sonucu 20.301,36 ₺. Senedin tasarruf değeri 399.698,64 ₺'ye iner, aradaki fark gider yazılır.

Şimdi iki uygulamayı yan yana koyalım:

| | Yalnızca alacak senetleri | Her iki grup |
|---|---|---|
| 657 Reeskont Faiz Giderleri | 43.803,35 ₺ | 43.803,35 ₺ |
| 647 Reeskont Faiz Gelirleri | — | 16.963,03 ₺ |
| Matraha net etki | −43.803,35 ₺ | −26.840,32 ₺ |
| Eksik beyan edilen matrah | 16.963,03 ₺ | — |
| Yüzde 25 kurumlar vergisi karşılığı | 4.240,76 ₺ | — |

Tek taraflı uygulama, bu küçük portföyde bile 4.240,76 ₺ eksik vergiye denk geliyor. Üzerine vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi eklendiğinde tutar ikiye katlanır. Portföy büyüdükçe fark doğrusal olarak büyür; yüz senetlik bir portföyde konuşulan rakam altı haneye çıkar.

Kayıt tarafı da simetriktir. Alacak senetleri için 657 Reeskont Faiz Giderleri borçlanır, 122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) alacaklanır. Borç senetleri için 322 Borç Senetleri Reeskontu (-) borçlanır, 647 Reeskont Faiz Gelirleri alacaklanır. Her iki düzenleyici hesap da bilançoda ait olduğu kalemin altında eksi bakiyeyle görünür.

## Tespit edildiğinde ödenen

Yukarıdaki 16.963,03 ₺'lik eksik matrah tek başına küçük bir rakam. Üzerine ne bindiğine bakınca büyüyor.

Kurumlar vergisi yüzde 25 üzerinden 4.240,76 ₺. Eksik beyan tespit edildiğinde bir kat vergi ziyaı cezası kesilir, o da 4.240,76 ₺. Beyannamenin verilmesi gereken tarihten tespite kadar geçen süre için gecikme faizi işler; aylık oran 13 Kasım 2025'ten beri yüzde 3,7. On dört aylık bir gecikmede bu 2.196,71 ₺ eder.

| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Eksik beyan edilen matrah | 16.963,03 ₺ |
| Kurumlar vergisi (%25) | 4.240,76 ₺ |
| Vergi ziyaı cezası (bir kat) | 4.240,76 ₺ |
| Gecikme faizi (14 ay, aylık %3,7) | 2.196,71 ₺ |
| **Toplam** | **10.678,23 ₺** |

Ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde başvurup ödeme yapılırsa VUK 376 kapsamında vergi ziyaı cezasının yarısı silinir; toplam 8.557,85 ₺'ye iner. Yine de asıl verginin iki katına yakın.

Ve bu, dört senetlik bir portföyün rakamı. Elli senetle çalışan bir toptancıda aynı hata yüz bin liralık bir tabloya dönüşür. Kazanç ise sıfır, çünkü ertesi yıl ters kayıt yapıldığında iki grup da nötrlenir; reeskont matrahı düşürmez, yalnızca öteler.

Senet portföyü kalabalıklaştığında bu ayrımı elle sürdürmek zorlaşır. PONEO'da senetler alacak ve borç olarak ayrı ayrı, vade sırasıyla tutulduğu için dönem sonunda hangi senedin reeskonta gireceğini bulmak için ayrıca liste çıkarmak gerekmez. Tutarları ve vadeleri [çek senet reeskontu hesaplama](https://poneo.co/hesaplama/cek-senet-reeskontu) aracına girdiğinizde hem satır bazında reeskont hem de yevmiye maddesi hazır gelir.

## Ocak ayında unutulan ters kayıt

Reeskont geçici bir değerleme işlemidir. Dönem sonunda ayrılan tutar, izleyen hesap döneminin başında ters kayıtla iptal edilir. Bu, tercihe bağlı bir adım değil, işlemin ikinci yarısıdır.

31 Aralık 2026'da ayrılan reeskontlar 1 Ocak 2027'de şöyle kapanır: alacak tarafında 122 hesap 43.803,35 ₺ borçlanır, karşılığında 647 Reeskont Faiz Gelirleri alacaklanır. Borç tarafında 657 Reeskont Faiz Giderleri 16.963,03 ₺ borçlanır, 322 hesap alacaklanır. Yani önceki yıl gider yazılan tutar yeni yılda gelir, gelir yazılan tutar yeni yılda gider olur.

Uygulamada en çok atlanan adım budur. Aralık ayında titizlikle yapılan hesap, ocak yoğunluğunda unutulur; sonuç, önceki yıl indirilen tutarın hiçbir zaman gelir yazılmaması ve matrahın kalıcı olarak eksik kalmasıdır. Ters kayıt yapılmadığı sürece bilanço da yanlış kalır: vadesi gelip tahsil edilmiş bir senedin reeskontu 122 hesapta asılı durmaya devam eder.

2026'da geçici verginin 7566 sayılı Kanun'la yeniden dört döneme çıkarılması bu konuyu daha sık gündeme getiriyor. Değerleme geçici vergi dönemlerinde de yapılabildiği için, tercihin sınandığı nokta sayısı arttı. Dönemler arasında tutarlı davranmak, yani bir çeyrekte iki grubu birden uygulayıp diğerinde yalnızca alacak tarafını işlememek gerekir.

## Portföyü ayıklarken

Reeskont hesabına girecek senetleri belirlemek, formülü uygulamaktan daha çok zaman alır. Dört filtre işi bitirir.

**Senede bağlı mı?** Cari hesapta duran, yalnızca vadeli faturaya dayanan bakiyeler dışarıda kalır. Müşteri size çek ya da senet vermediyse, o alacak ne kadar vadeli olursa olsun reeskonta konu edilemez.

**Vadesi değerleme gününden sonra mı?** 31 Aralık'ta portföyde duran ama vadesi 20 Aralık olan bir senedin indirgenecek süresi kalmamıştır. Böyle senetler listede kalır ama reeskontu sıfırdır.

**Karşılık ayrılmış mı?** Şüpheli hâle gelmiş ve VUK 323 kapsamında karşılık ayrılmış bir senedin değer düşüklüğü zaten gider yazılmıştır. Aynı senedi bir de reeskonta tabi tutmak aynı zararı iki kez indirmek olur.

**Hangi grupta?** Alacak ve borç senetleri ayrı listelenir, ayrı toplanır, ayrı kaydedilir. İki grubun reeskontu birbirinden mahsup edilerek tek satırda gösterilmez.

Bir de sürdürülebilirlik meselesi var. Tercih bir kez yapıldıktan sonra takip eden dönemlerde de aynı biçimde uygulanmalıdır. Kârlı yılda reeskont ayırıp zararlı yılda vazgeçmek, uygulamayı bir vergi planlama aracına çevirir ve dönemsellik ilkesiyle çelişir. Geçici verginin 2026'da dört döneme çıkmasıyla bu tutarlılık daha görünür hâle geldi: çeyrekler arasında yöntem değiştiren bir mükellefin beyanları kendi içinde çelişir.

Reeskonta başlıyorsanız, bunu portföyün tamamı için ve her dönem için yapmayı göze alarak başlayın. Ayırmamak da tamamen meşru bir tercihtir ve hiçbir yaptırımı yoktur.

## İlgili hesaplama araçları

- [Çek-Senet Reeskontu](https://poneo.co/hesaplama/cek-senet-reeskontu) — Vadesi gelmemiş senetli alacak ve borçlarınızın reeskontunu iç iskonto formülüyle hesaplayın, muhasebe kaydını görün.
- [Vade Farkı](https://poneo.co/hesaplama/vade-farki) — Vadeli satışta uygulanacak vade farkını ve peşin eşdeğerini hesaplayın.

## Sık sorulan sorular

### Sadece alacak senetlerime reeskont ayırıp borç senetlerimi görmezden gelebilir miyim?

Hayır. Reeskont ayırıp ayırmamak serbesttir ama bu tercih senet gruplarına bölünemez. VUK 281 uyarınca alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükellef, 285. madde gereği borç senetleri için de reeskont hesaplamak zorundadır. Yalnızca gider yazan tarafı uygulamak eksik matrah beyanı sayılır.

### Reeskont hesabında hangi oran kullanılır?

Senet üzerinde faiz oranı yazılıysa o oran esas alınır. Yazılı değilse 238 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği uyarınca TCMB kısa vadeli avans oranı uygulanır. 20 Aralık 2025'ten beri geçerli avans oranı yüzde 39,75'tir ve en sık yapılan hata bunun yerine yüzde 38,75 olan reeskont oranını kullanmaktır.

### Ayrılan reeskont ertesi yıl ne olur?

İzleyen hesap döneminin başında ters kayıtla kapatılır. Alacak senetlerinde 122 hesap borçlandırılıp 647 Reeskont Faiz Gelirleri alacaklandırılır, borç senetlerinde 657 borçlanıp 322 alacaklanır. Bu kayıt yapılmazsa önceki yıl indirilen tutar bir daha gelir yazılmaz ve matrah kalıcı olarak bozulur.

---

Kaynak: https://poneo.co/blog/senet-reeskontu-borc-senedi-zorunlulugu
Etiketler: reeskont ayırmak zorunlu mu, borç senedi reeskontu zorunluluğu, VUK 281 282 reeskont, reeskont ters kayıt ertesi yıl, vadeli çeke reeskont uygulanır mı