Geçici Vergi Hesaplama

Geçici vergi nedir?

Geçici vergi, yıllık gelir veya kurumlar vergisinin yıl içinde peşin olarak ödenen kısmıdır. Devlet vergiyi yıl sonunu beklemeden tahsil eder; ödediğiniz tutarlar yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Bu yüzden geçici vergi ek bir yük değil, aynı verginin taksitlendirilmiş hâlidir — fazla ödediyseniz iade veya sonraki döneme devir söz konusu olur.

Neden kümülatif hesaplanır?

Geçici vergi her dönem sıfırdan değil, yılbaşından itibaren biriken sonuç üzerinden hesaplanır. Dönem matrahı bulunduktan sonra hesaplanan vergiden, o yıl içinde önceki dönemlerde ödediğiniz geçici vergi düşülür. Bu yapı sayesinde iyi giden bir çeyreği kötü bir çeyrek izlerse fazla ödediğiniz vergi kendiliğinden dengelenir. Hesaplayıcıya bu nedenle kümülatif tutarları girmeniz gerekir.

Matrah nasıl bulunur?

Ticari kâr ile vergi matrahı aynı şey değildir. Sıra şöyledir:

1. Ticari kâr — muhasebe kaydınızın gösterdiği dönem sonucu
2. + KKEG — kanunen kabul edilmeyen giderler (binek araç gider kısıtlaması, cezalar, bağış sınırını aşan tutarlar…)
3. − İstisna ve indirimler — mükellefiyetinize tanınan istisnalar
4. − Geçmiş yıl zararları — mahsup hakkınız varsa

Sonuç eksiyse matrah oluşmaz, vergi doğmaz; zarar sonraki dönemlere taşınır. Hesaplayıcı bu durumu ayrıca uyarır.

Mahsuplar

Hesaplanan vergiden iki kalem düşülür: yıl içinde önceki dönemlerde ödenen geçici vergi ve dönem içinde adınıza kesilen stopajlar. Toplam mahsup hesaplanan vergiyi aşarsa ödeme çıkmaz; aradaki fark iade edilir ya da sonraki döneme devreder. Hesaplayıcı bu iki durumu ayrı ayrı gösterir.

Örnek hesaplama

Aşağıdaki senaryo uydurmadır: yılbaşından haziran sonuna kadar kümülatif sonuçları olan bir kurumlar vergisi mükellefinin ikinci dönem geçici vergisi. Her satır aracın kendi formülüyle hesaplanır.

Matrah = 2.400.000,00 ₺ + 150.000,00 ₺ − 100.000,00 ₺ − 250.000,00 ₺ = 2.200.000,00 ₺. Oran bu tutara uygulanır, ardından 150.000,00 ₺ önceki ödeme ile 20.000,00 ₺ stopaj hesaplanan vergiden düşülür. Bu rakamlar hiçbir şirkete ait değildir; kümülatif tutarlarınızı araca yazınca hesap sizin verilerinizle yenilenir.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca son üç ayın kârını girmek. Araç yılbaşından beri biriken tutarı bekler ve önceki dönemlerde ödenen geçici vergiyi ayrıca düşer. Çeyreğin tek başına kârını girip önceki ödemeyi yine de düşerseniz vergi eksik çıkar. Örnekteki 2.400.000,00 ₺ kümülatiftir, 150.000,00 ₺ önceki ödeme ayrıca mahsup edilmiştir.
• Şahıs işletmesinde kurumlar vergisi oranını bırakmak. Araç %25 ile açılır; bu, kurumlar vergisi mükelleflerinin geçici vergi oranıdır (KVK md.32/2). Ticari kazanç ya da serbest meslek kazancı olan gelir vergisi mükellefi ise GVK mükerrer md.120 uyarınca gelir vergisi tarifesinin ilk dilimindeki oranı, yani %15 oranını uygular. Oran alanını kendi mükellefiyetinize göre düzeltin.
• Fazla çıkan geçici verginin kendiliğinden iade edileceğini sanmak. Yıllık beyannamede mahsuptan sonra artan tutar önce diğer vergi borçlarınıza mahsup edilir; kalan kısım yazılı talep üzerine iade edilir. Gelir vergisi mükellefi talebi beyannamenin verildiği yılın sonuna kadar yazılı olarak yapmalıdır (GVK mükerrer md.120); kurumlar vergisi mükellefi ise vergi dairesinin bildirim yazısını aldıktan sonra kanundaki süre içinde başvurmalıdır, başvurulmazsa alacak düşer (KVK md.34/5). Aracın “iade ya da devir” sonucunu gördüğünüzde talebi süresi içinde ayrıca yapmayı unutmayın.