Evet, yedi durumda ciroya hiç bakılmıyor. 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, e-İrsaliye zorunluluğunu 10.000.000 TL'lik brüt satış hasılatı haddine bağlayan bendin yanına, haddi hiç aramayan yedi sektör bendi daha koyuyor. Üstüne İnşaat Demiri İzleme Sistemi için çok daha alçak bir eşik ekleniyor.
"Benim cirom düşük, kapsam dışıyım" cümlesi bu yüzden tehlikeli bir kısayol. Ciro haddi tek kapı değil, birden fazla kapıdan yalnızca biri.
İki ayrı saat çalışıyor#
Tebliğin IV.3.5 bölümü zorunluluğu iki mantıkla kuruyor.
Hasılat mantığı. Yedinci bent, brüt satış hasılatı 10.000.000 TL ve üzeri olan mükellefleri kapsıyor. Bu had 2021 hesap döneminden bu yana değişmedi; yeniden değerlemeye tabi olmadığı için her yıl artan hadlerle karıştırmamak gerekiyor. Bendin ikinci ve çok atlanan şartı ise mükellefin e-Fatura uygulamasına kayıtlı olması. Yani yalnızca ciroyu aşmak, e-Fatura tarafında hiçbir yükümlülüğü olmayan bir mükellefi tek başına e-İrsaliye'ye sokmuyor.
Faaliyet mantığı. Diğer bentler hasılata hiç bakmıyor. Belirli bir lisansa, ruhsata, sistem kaydına ya da imalat faaliyetine sahip olmak yeterli. Bu bentlerde ciro rakamı hesabın hiçbir yerinde geçmiyor.
Yanlış anlaşılan bir üçüncü nokta da şu: e-Fatura mükellefi olmak tek başına e-İrsaliye zorunluluğu doğurmuyor. Yedinci bent iki şartı birlikte arıyor. Aynı şekilde, e-ticaret aracı hizmet sağlayıcıları için getirilen zorunluluk yalnızca e-Fatura ve e-Arşiv tarafındadır; IV.3.5'te böyle bir bent yok.
Ciroya bakılmayan yedi durum#
| # | Tetikleyici | Bent | Kapsamın sınırı |
|---|---|---|---|
| 1 | ÖTV (I) sayılı liste faaliyeti nedeniyle EPDK'dan lisans almak — akaryakıt, LPG, madeni yağ, bayilik dahil | IV.3.5-1 | Lisans sahibi olmak yeterli |
| 2 | ÖTV (III) sayılı liste: alkollü içecek, tütün mamulü ve kolalı gazozu imal veya ithal edenler ile ana bayileri | IV.3.5-2 | Yalnızca perakende satanlar kapsam dışı |
| 3 | 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında ruhsat sahipleri ve ruhsat sahibiyle sözleşme yapan üreticiler | IV.3.5-3 | Ruhsata bağlı |
| 4 | 4634 sayılı Şeker Kanunu'nun 2/e maddesindeki şekerin imalatçıları | IV.3.5-4 | Yalnızca imalatçı |
| 5 | Demir-çelik ürünlerini (GTİP 72 ve 73) imal, ithal ya da ihraç edenler | IV.3.5-5 | Yurt içi alım-satım kapsam dışı, basit usul hariç |
| 6 | Gübre Takip Sistemine kayıtlı kullanıcılar | IV.3.5-6 | Sisteme kayıt yeterli |
| 7 | 5957 sayılı Kanun kapsamındaki sebze-meyve komisyoncuları ve tüccarları | IV.3.5-8 | Hal Kayıt Sistemine tabi olmak |
Sektörünüzü ve hasılatınızı birlikte girip hangi bendin devreye girdiğini e-İrsaliye zorunluluk kontrolü üzerinden görebilirsiniz.
Bentlerin kenarları: en sık yapılan yanlış eşleştirmeler#
Listeye üstünkörü bakınca kapsam olduğundan geniş görünüyor. Oysa her bendin kendi sınırı var ve o sınırlar hem gereksiz geçişleri hem de sürpriz zorunlulukları açıklıyor.
Perakende satmak yetmiyor, imal ya da ithal etmek gerekiyor. ÖTV üçüncü listedeki ürünlerde bent imalatçıyı, ithalatçıyı ve ana bayiyi hedefliyor. Rafta bira ve sigara satan bir market, cirosu ne olursa olsun bu bende girmiyor. Tekel bayiliği yapan bir işletmenin girip girmediği ise "ana bayi" sıfatının varlığına bakılarak belirleniyor.
Demir-çelikte fiil önemli. Bent imal, ithal ve ihraç fiillerine bağlanmış. Hurda toplayıp yurt içinde satan ya da toptan alıp toptan satan bir işletme, GTİP 72-73 kapsamındaki malı elleçlese de bu bende girmiyor. Ancak aynı işletme ihracata başladığı anda tablo değişiyor.
Şekerde imalatçı-satıcı ayrımı keskin. Bent, 4634 sayılı Kanun'un tanımladığı şekeri imal edenleri kapsıyor. Şeker toptancılığı ya da gıda sanayiinde şeker kullanımı bendin dışında kalıyor.
Maden bendi ruhsata bağlı. Ruhsat sahibi olmak ya da ruhsat sahibiyle sözleşmeli üretim yapmak zorunluluğu doğuruyor. Hafriyat, nakliye ya da yalnızca maden ürünü ticareti aynı kategoride değerlendirilmiyor.
Gübre tarafında kayıt tek başına yeterli. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Gübre Takip Sistemine kullanıcı olarak kaydolan işletme, ciro rakamına bakılmaksızın kapsama giriyor. Küçük bir tarım bayisi için bu, çoğu zaman beklenmedik bir sonuç.
Sekizinci satır: İDİS ve 1 milyon liralık eşik#
İnşaat Demiri İzleme Sistemi kapsamındaki mükellefler için tebliğ ayrı bir bent kurmuş. Burada eşik tamamen kalkmıyor, ama 10.000.000 TL'den 1.000.000 TL'ye iniyor. Genel haddin onda biri.
Bu, e-İrsaliye tarafındaki en düşük eşik ve pratikte küçük ölçekli inşaat demiri toptancılarının neredeyse tamamını kapsıyor. Adana'da inşaat demiri ticareti yapan, 2025 hesap dönemi brüt satış hasılatı 1.640.000 TL olan bir işletme, genel hadde göre bakıldığında kapsam dışında görünür. İDİS kapsamındaysa değil.
Geçiş tarihi nasıl hesaplanıyor#
İki mantığın iki farklı takvimi var ve bu fark, geçiş tarihini kaçırmanın en yaygın sebebi.
| Zorunluluğun kaynağı | Geçiş tarihi |
|---|---|
| Brüt satış hasılatı 10.000.000 TL haddi | İlgili hesap dönemini izleyen hesap döneminin yedinci ayı başı |
| İDİS kapsamında 1.000.000 TL haddi | Şartın sağlandığı ayı izleyen dördüncü ayın başı |
| Sektör bentleri (yedi durum) | Şartın sağlandığı ayı izleyen dördüncü ayın başı |
Üç örnekle somutlaştıralım.
Ciro haddi. 2025 hesap dönemi brüt satış hasılatı 12.400.000 TL olan ve e-Fatura'ya kayıtlı bir mükellef, 1 Temmuz 2026'da e-İrsaliye düzenlemeye başlar.
Gübre bayii. Gaziantep'te tarımsal girdi satan bir işletme 2026 şubat ayında Gübre Takip Sistemine kaydoluyor. Cirosu 4.100.000 TL, yani ciro kapısı kapalı. Sektör bendi ise açık. Şubatı izleyen dördüncü ayın başı: 1 Haziran 2026.
İDİS kapsamındaki toptancı. Adana'daki inşaat demiri toptancısında şart, 2025 hesap döneminin kapanmasıyla aralık ayında sağlanmış sayılıyor. Aralığı izleyen dördüncü ayın başı: 1 Nisan 2026.
Dört aylık süre kısa. Entegratör seçimi, mali mühür temini, sevkiyat ekranlarının yeniden kurulması ve saha personelinin eğitimi bu pencereye sığmak zorunda. Üstelik e-İrsaliye, faturadan farklı olarak sahada çalışan bir belge: sevkiyat başlamadan önce düzenlenmiş olması, fiilî sevk zamanının doğru girilmesi ve araçta karekodun bulunması gerekiyor. Bunlar muhasebe biriminin değil, depo ve sevkiyat biriminin alışkanlıklarını değiştiren maddeler. Geçişi son aya bırakan işletmelerde asıl gecikme yazılımdan değil, bu alışkanlık değişiminden doğuyor.
Ön koşulu atlamayın: önce e-Fatura#
e-İrsaliye bağımsız bir uygulama değil; e-Fatura altyapısı üzerinde çalışıyor. Sektör bendi nedeniyle e-İrsaliye kapsamına giren bir işletme, brüt satış hasılatı 3.000.000 TL'lik genel haddin çok altında olsa bile e-Fatura uygulamasına kayıtlı olmak zorunda.
Zaten e-Fatura tarafında da ciro şartı aranmayan bentler var: akaryakıt lisansı sahipleri, sebze-meyve komisyoncuları ve konaklama tesisleri hasılatlarına bakılmaksızın kapsamda. Bu iki listenin kesiştiği bir işletme, aynı dönemde iki başvuruyu birden yapmak durumunda kalıyor. Kendi hasılat ve faaliyet bilginizle e-Fatura tarafını e-Fatura zorunluluk kontrolü üzerinden ayrıca doğrulamakta fayda var.
Kapsama girdikten sonra kâğıt irsaliye hiç düzenlenmez mi#
Düzenlenir, ama yalnızca belirli hâllerde. Bu ayrımı bilmemek, kapsama yeni giren işletmelerde iki yönlü hata üretiyor: kimi hiç kâğıt bulundurmuyor, kimi de gereksiz yere kâğıt kesmeye devam ediyor.
Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse. e-İrsaliye ancak sisteme kayıtlı bir alıcıya elektronik olarak iletilebiliyor. Karşı taraf kayıtlı değilse sevkiyat kâğıt sevk irsaliyesiyle belgeleniyor. Bu yüzden sevkiyat öncesinde alıcının vergi kimlik numarasıyla sistemde sorgulanması, e-Fatura tarafındaki mükellefiyet sorgusu kadar rutin bir adım hâline geliyor.
Sistem kesintilerinde. Elektronik belge düzenlenemeyecek arıza ve kesinti hâlleri için matbu belge bulundurulması gerekiyor. Kapsama giren bir işletmenin kâğıt irsaliye koçanını tamamen elden çıkarması doğru değil; bulundurma yükümlülüğü sürüyor.
Bir başka sık soru da grup şirketleri. Zorunluluk mükellef bazında değerlendiriliyor. Aynı grubun içindeki bir şirket maden ruhsatı sahibiyse yalnızca o tüzel kişi kapsama giriyor; kardeş şirketler kendi faaliyetleri ve hasılatlarıyla ayrı ayrı test ediliyor. Lisansın ya da ruhsatın sona ermesi hâlinde ise zorunluluğun kendiliğinden düştüğü varsayılmamalı; kayıtlı kullanıcı olarak kalındığı sürece belge düzeni elektronik yürüyor.
Kâğıt irsaliyeyle devam etmenin bedeli#
Elektronik olarak düzenlenmesi gereken bir belgenin kâğıt olarak düzenlenmesi, 509 Sıra No.lu Tebliğ'e göre belgenin hiç düzenlenmemiş sayılması sonucunu doğuruyor. Sevkiyat gerçekleşmiş, mal yola çıkmış, elde kâğıt bir irsaliye var; ama vergi hukuku bakımından ortada belge yok.
Sevk irsaliyesi, Vergi Usul Kanunu'nun 353. maddesinde faturadan ayrı bir bentte düzenleniyor ve ceza belgenin tutarına değil, belge sayısına bağlanıyor. Yol denetiminde tek bir araçta birden fazla sevkiyatın belgesi bulunabildiği için, tek bir kontrolde birden fazla ceza doğması mümkün. Bir takvim yılında kesilecek toplamın da tavanı var. Kendi durumunuza karşılık gelen tutarı özel usulsüzlük cezası hesaplama aracıyla belge nevi ve tespit sırası bazında görebilirsiniz.
Asıl risk cezanın kendisinden çok, geçişin fark edilmeden kaçırılması. Ciro haddine odaklanan bir işletmede kimse şubat ayında yapılan bir sistem kaydının dört ay sonra e-İrsaliye zorunluluğu doğuracağını takip etmiyor. Lisans, ruhsat ve sistem kayıtlarını sevkiyat süreciyle aynı yerde tutmak, bu boşluğu kapatmanın en sade yolu. PONEO'da sevk irsaliyesi ile faturanın aynı kayıt üzerinden ilerlemesi, kâğıda düşmüş bir sevkiyatın ay kapanmadan görünür olmasını sağlıyor.
Tebliğin konsolide metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz. Listeye bakarken sorulacak soru "cirom kaç" değil, "hangi lisansım, ruhsatım ya da sistem kaydım var" olmalı.
- ciro şartı olmadan e-irsaliye zorunlu mu
- ötv lisansı e-irsaliye zorunluluğu
- idis kapsamında e-irsaliye
- demir çelik e-irsaliye zorunlu mu
- maden ruhsatı e-irsaliye
- gübre takip sistemi e-irsaliye
- sebze meyve komisyoncusu e-irsaliye
- sektörel e-irsaliye zorunluluğu
