Çek ve Senet Reeskontu Hesaplama

İç iskonto formülü — dış iskonto değil

Reeskont, VUK md.281 ve md.285 uyarınca senede bağlı alacak ve borçların değerleme günündeki gerçek değerine indirilmesidir. 238 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği iç iskonto formülünü emreder:

F = (A × m × t) ÷ (36.000 + m × t) — burada A nominal değer, m yıllık faiz oranı (yüzde olarak), t ise değerleme gününden vadeye kalan gün sayısıdır.

Sık yapılan hata, basit faiz mantığıyla A × m × t ÷ 36.000 şeklindeki dış iskonto formülünü kullanmaktır. Bu, olması gerekenden yüksek bir reeskont üretir ve matrahı eksik gösterir. Formüldeki 36.000, ticari yıl esasının (360 gün) yüzle çarpılmış hâlidir.

Hangi oran kullanılır?

Senet üzerinde faiz oranı yazılıysa o oran kullanılır. Yazılı değilse — ki uygulamada neredeyse her zaman böyledir — TCMB kısa vadeli avans oranı esas alınır. Güncel oran %39,75 (20.12.2025 tarihinden itibaren).

Burada da klasik bir hata var: adı “reeskont” olduğu için TCMB'nin reeskont oranı kullanılıyor. Doğrusu kısa vadeli avans oranıdır. İki oran farklıdır ve yanlış olanı seçmek doğrudan matrah farkı yaratır.

Vadeli çekler de reeskonta tabidir. Çek hukuken görüldüğünde ödenmesi gereken bir belge olsa da, 64 No.lu VUK Sirküleri ile ileri tarihli çekler için reeskont uygulaması kabul edilmiştir.

TCMB avans ve reeskont oranlarının son değişimleri

Aşağıdaki tablo, aynı gün ilan edilen iki oranı yan yana gösterir. 238 sıra numaralı Tebliğ, hesapta TCMB'nin yıl sonu itibarıyla belirlediği kısa vadeli avans oranının dikkate alınacağını söyler; reeskont oranı sütunu yalnızca karıştırmamanız için buradadır.

İhtiyarilik ve simetri kuralı

Reeskont ihtiyaridir; yalnızca banka, banker ve sigorta şirketleri için zorunludur. Ancak bir kez tercih edildiğinde bir kural devreye girer: alacak senetlerini reeskonta tabi tutan, borç senetlerini de tutmak zorundadır (VUK md.285). Yalnızca alacak reeskontu yapıp gider yazmak kabul edilmez.

Reeskont, dönem sonunda gider ya da gelir olarak kaydedilir; izleyen dönemin başında ters kayıtla iptal edilir. Alacak senedinde 657 Reeskont Faiz Giderleri borçlandırılıp 122 Alacak Senetleri Reeskontu alacaklandırılır; borç senedinde bunun aynası yapılır.

Senede bağlanmamış cari hesap alacakları reeskonta tabi tutulamaz. Aynı şekilde vadesi değerleme gününde ya da öncesinde dolmuş senetler de hesaplamaya girmez — hesaplayıcı bunları ayrı işaretler.

Örnek hesaplama

Senetler, tutarlar ve tarihler örnek içindir, herhangi bir deftere ait değildir; reeskont hesaplayıcısına aynı girdileri verdiğinizde bu tablo çıkar. Değerleme günü de örnektir: hesap dönemi sonunda reeskont yapıyorsanız bu alana dönem sonu tarihini yazın. Aynı kayıt izleyen dönemin başında ters çevrilir.

Sık yapılan hatalar

Aşağıda aynı iki senetin yanlış oran, yanlış formül ya da yanlış kapsamla yeniden hesaplanmış hâlleri yer alıyor.

• Avans yerine TCMB reeskont oranını girmek. Örnekte %38,75 yazılırsa toplam reeskont 29.860,32 ₺ çıkar; doğru oranla 30.556,72 ₺. Gider 696,40 ₺ eksik yazılmış olur. Doğrusu: senette oran yazmıyorsa TCMB kısa vadeli avans oranı (%39,75) kullanılır.
• İç iskonto yerine dış iskonto formülünü kullanmak. Aynı senetlerde A × m × t ÷ 36.000 toplamı 33.842,71 ₺ verir, yani 3.285,99 ₺ fazla reeskont. Doğrusu: payda 36.000 + m × t olan iç iskonto formülü.
• Senede bağlanmamış alacağı ya da vadesi dolmuş senedi hesaba katmak. VUK md.281 yalnızca vadesi gelmemiş senede bağlı alacakları değerleme gününün kıymetine indirmeye izin verir. Doğrusu: cari hesap alacağını ve vadesi değerleme gününde ya da öncesinde dolmuş senedi listeden çıkarmak; araç bu satırlara reeskont hesaplamaz.
• Yalnız alacak senetlerini reeskonta almak. Alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükellef borç senetlerini de aynı şekilde işleme almak zorundadır (VUK md.285). Aynı tutarlarla borç senedi olsaydı 30.556,72 ₺ tutarındaki kayıt 647 Reeskont Faiz Gelirleri olarak gelir tarafına geçerdi. Doğrusu: iki tarafı da aynı dönemde ve aynı yöntemle yapmak.