Yatırım Değerlendirme — NBD ve İVO Hesaplama

Neden basit geri ödeme yetmiyor

En yaygın yöntem şudur: “2 milyona aldım, yılda 800 bin kazandırıyor, 2,5 yılda kendini amorti eder.” Bu hesap iki şeyi görmezden gelir.

Birincisi, paranın zaman değeri. Bugünkü 800 bin TL ile üç yıl sonraki 800 bin TL aynı şey değildir — özellikle enflasyonun yüksek olduğu bir ekonomide. İkincisi, geri ödeme sonrası ne olduğu: 2,5 yılda kendini amorti eden ama 3. yılda hurdaya çıkan makine ile 10 yıl çalışan makine aynı puanı alır.

Net bugünkü değer (NBD) her iki sorunu da çözer: gelecekteki tüm nakit akışlarını bugüne indirger ve yatırımın şirkete bugünkü parayla ne kadar değer kattığını tek sayıyla söyler. Pozitifse yatırım, iskonto oranınızın üzerinde getiri sağlıyor demektir.

İskonto oranını doğru seçmek

Sonucu en çok belirleyen girdi budur ve en sık burada hata yapılır. İskonto oranı, o parayı başka nerede değerlendirebileceğinizin karşılığıdır: mevduat faizi, kredi maliyetiniz ya da mevcut işinizin getirisi.

Kritik kural: nominal akışı nominal oranla, reel akışı reel oranla iskonto edin. Nakit akışlarınızı bugünkü fiyatlarla (zam yapmadan) yazdıysanız, oranı da enflasyondan arındırmanız gerekir. İkisini karıştırmak yatırımı sistematik olarak kârsız gösterir.

Nakit akışına amortisman yazılmaz — amortisman nakit çıkışı değildir, muhasebe gideridir. Yazılacak olan: ek gelir eksi ek nakit gider. Amortismanın etkisi ancak vergi tasarrufu üzerinden dolaylı olarak girer.

İVO yanıltabilir, NBD yanıltmaz

İç verim oranı (İVO), NBD'yi sıfırlayan iskonto oranıdır. Yüzde olarak geldiği için sezgiseldir: “bu yatırım %62 getiriyor” demek kolaydır. Ama iki tuzağı vardır.

• Ölçek körlüğü — 10 bin TL yatırıp %100 kazanmak, 1 milyon yatırıp %30 kazanmaktan daha iyi görünür. Oysa ikincisi şirkete çok daha fazla değer katar.
• Çoklu çözüm — nakit akışı birden fazla kez işaret değiştirirse (ara yatırım, büyük bakım) birden fazla İVO çıkabilir ve hiçbiri anlamlı olmaz.

İki ölçüt çeliştiğinde NBD'ye güvenin. İVO'yu, NBD'yi destekleyen ikinci bir okuma ve “iskonto oranım ne kadar yükselirse yatırım başabaşa gelir” sorusunun cevabı olarak kullanın — bu, belirsizliğe karşı emniyet payınızı gösterir.

Örnek hesaplama

Proje ve rakamlar örnek içindir, yatırım tavsiyesi değildir; aynı girdileri NBD hesaplayıcısına yazdığınızda bu sonuçları görürsünüz. Basit geri ödeme süresi kısa görünse de paranın zaman değeri hesaba katılınca karar değişebilir.

Sık yapılan hatalar

Her maddedeki sonuç, örnek projenin yalnızca bir varsayımı bozularak yeniden çalıştırılmıştır.

• Nominal nakit akışını reel oranla iskonto etmek. Aynı akışlar %10 gibi enflasyondan arındırılmış bir oranla iskonto edilirse NBD 1.032.629,42 ₺ çıkar ve proje kârlı görünür; %40 ile -371.868,86 ₺. Doğrusu: zamlı (nominal) akışta nominal oran, bugünkü fiyatlarla yazılmış akışta reel oran.
• Amortismanı nakit akışına eklemek. Yıllık 400.000,00 ₺ amortisman her yıl girişe eklenirse NBD 442.196,70 ₺ olur ve zarar eden proje kârlı görünür. Doğrusu: yalnızca ek gelir eksi ek nakit gider yazılır; amortisman nakit çıkışı değildir.
• Farklı ölçekli projeleri yalnız İVO ile sıralamak. %20 iskonto oranında 10.000,00 ₺ yatırımın İVO'su %100 (NBD 6.666,67 ₺), 1.000.000,00 ₺ yatırımın İVO'su %30 (NBD 83.333,33 ₺). Doğrusu: NBD'si yüksek olan şirkete daha çok değer katar; İVO'yu yardımcı okuma olarak kullanın.
• Hurda ya da satış değerini hiç yazmamak. Örnekte 300.000,00 ₺ satış değeri son yıla eklenirse bugünkü karşılığı 55.780,33 ₺ olur ve NBD -316.088,53 ₺'ye yükselir. Doğrusu: proje sonunda elde kalacak değeri son dönemin akışına yazmak; ilk yıla yazarsanız bugünkü değeri olduğundan büyük çıkar.