TCMB Döviz Kuru — Geçmiş Tarihli Kur Sorgulama

Vergide kural: döviz ALIŞ kuru

Defterler Türk lirası tutulur (VUK md.215). Belge yabancı para ile düzenlenebilir ama TL karşılığı gösterilmek zorundadır (yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde bu şart aranmaz) ve bu karşılık, vergiyi doğuran olay tarihindeki TCMB döviz alış kuruyla hesaplanır. Satış kuru vergisel değerlemede kullanılmaz.

Dönem sonu değerlemesinde (VUK md.280) ayrım şudur:

• Kasadaki nakit yabancı para → efektif alış kuru
• Banka mevduatı, dövizli alacak ve borçlar → döviz alış kuru

Hazine ve Maliye Bakanlığı dönem sonlarında (31.03 / 30.06 / 30.09 / 31.12) resmî bir değerleme kuru listesi ilan ederse, o tarihler için TCMB günlük kuru yerine ilan edilen kur esas alınır.

Hafta sonu ve tatillerde ne oluyor?

TCMB kuru yalnızca iş günlerinde açıklar; hafta sonu ve resmî tatillerde o güne ait kur yoktur. Araç bu durumda en yakın önceki iş gününe geri sarar ve hangi günün kurunu kullandığını ekranda açıkça yazar. Vergisel kullanımda bu bilgi önemlidir: hangi günün kurunu esas aldığınızı belgelemeniz gerekir. Kurlar her iş günü saat 15:30 civarında yayımlanır; o saatten önce günün kuru henüz açıklanmamış olabilir.

Kur farkında KDV var mı?

Evet. 7161 sayılı Kanun'la KDV Kanunu md.24/c'ye "kur farkı" ibaresi açıkça eklendi. Bedelin döviz cinsinden belirlendiği işlemlerde, ödeme vergiyi doğuran olay tarihinden sonra yapılıyorsa ortaya çıkan kur farkı KDV matrahına dahildir. Satıcı lehine kur farkında satıcı alıcıya, alıcı lehine olanda alıcı satıcıya fatura düzenler. Uygulanacak oran, kur farkının doğduğu tarihteki değil asıl teslimin yapıldığı tarihteki KDV oranıdır.

Önemli istisna: bedeli henüz tahsil edilmemiş dövizli satışlarda, dönem sonu VUK değerlemesi sonucu oluşan kur farkları için KDV hesaplanmaz ve fatura düzenlenmez. Yalnızca fiilî tahsilat anındaki kur farkı KDV'ye tabidir. Muhasebe değerlemesi ile KDV doğuran kur farkını karıştırmamak gerekir.

Örnek hesaplama

Fatura tutarı ve iki kur örnek içindir, TCMB bülteninden alınmamıştır. Aracı iki kez kullanırsınız: fatura günü için bir, tahsilat günü için bir. Dönem sonu değerleme farkları bu örneğe girmez; onlar için yukarıdaki “Kur farkında KDV var mı?” bölümüne bakın.

Sık yapılan hatalar

Aşağıda aynı faturanın yanlış kur sütunu ya da yanlış günün kuruyla çevrilmiş hâlleri var.

• Faturayı döviz satış kuruyla çevirmek. Satış kuru (40,1500 ₺) örnek faturayı 401.500,00 ₺ yapar, alış kuruna göre 1.500,00 ₺ fazladır. Doğrusu: araçta “Döviz alış” satırı esas alınır; satış kuru vergisel çevrimde kullanılmaz.
• Faturaya tahsilat gününün kurunu yazmak. Tahsilat günü kuruyla fatura 425.000,00 ₺ olur ve matrah 25.000,00 ₺ şişer. Doğrusu: KDV matrahı, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kurla çevrilir (KDV Kanunu md.26); sonradan oluşan fark ayrıca kur farkı olarak doğar.
• Efektif alış kurunu fatura çevriminde kullanmak. Efektif alış satırı (39,8500 ₺) örnek faturayı 398.500,00 ₺ yapar ve 1.500,00 ₺ eksik matrah üretir. Doğrusu: efektif alış yalnızca kasadaki nakit yabancı paranın değerlemesi içindir.
• Kur yayımlanmayan günde aracın verdiği kuru “o günün kuru” sanmak. Tarih alanına hafta sonu, resmî tatil ya da yarım iş günü yazarsanız TCMB o gün için kur yayımlamaz; araç en yakın önceki kur günüyle hesaplar ve hangi günü kullandığını ekranda yazar. Doğrusu: ekrandaki “Kur tarihi” satırını faturanın ya da muhasebe fişinin yanına not etmek.