Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hafta sonlarında ve resmî tatillerde kur ilan etmez. Bu günlerde düzenlenen dövizli faturada uygulamada esas alınan kur, bir önceki iş gününde ilan edilen TCMB döviz alış kurudur. 22 Ağustos 2026 Cumartesi tarihli bir fatura için 21 Ağustos Cuma günkü kur kullanılır. Kur türü de ayrı bir mesele: efektif kurlar burada devreye girmez.
Kur ilan edilmeyen günde ne yapılır#
Yabancı paraların değerlemesi Vergi Usul Kanunu'nun 280'inci maddesine dayanır. Madde yabancı paraların borsa rayici ile değerleneceğini, borsa rayici yoksa Maliye Bakanlığı'nca tespit edilecek kurun kullanılacağını söyler. Fatura günü için ise KDV Kanunu'nun 26'ncı maddesi ve KDV Genel Uygulama Tebliği (III/A-1.1), dövizle hesaplanan bedelin vergiyi doğuran olayın meydana geldiği günkü Resmî Gazete'de yayımlanan TCMB döviz alış kuruyla Türk parasına çevrileceğini söyler. Kur ilan edilmeyen günde hangi kurun esas alınacağını bu metinler ayrıca yazmaz; uygulamada son ilan edilen kur kullanılıyor.
TCMB kurları yalnızca iş günlerinde ilan edilir. Cumartesi ya da pazar günü kesilen bir fatura için uygulamada "o güne ait kur yok" denmez; son ilan edilen kur, yani cuma günü ilan edilen kur esas alınır. Aynı mantık resmî tatiller için de uygulanır.
2026 takviminde bu boşluğun en uzun olduğu yer Kurban Bayramı. Bayram 27 Mayıs Çarşamba günü başlayıp 30 Mayıs Cumartesi bitiyor, 31 Mayıs da pazara denk geliyor. Bu beş gün boyunca yeni bir kur ilanı olmadığı için tamamında bayram öncesi son ilan günü esas alınır. İlk yeni ilan 1 Haziran Pazartesi yapılır.
Bayram arifeleri gibi yarım günlerde ilan olup olmadığı yıldan yıla değişebilir. Fatura tarihi böyle bir güne denk geliyorsa kuru varsayımla doldurmak yerine o gün ilan yapılıp yapılmadığını teyit etmek gerekir. Geçmiş tarihli sorgulamayı ve tatil gününde en yakın iş gününe sarma işlemini TCMB döviz kuru sorgulama aracıyla tek adımda yapabilirsiniz.
Alış, satış, efektif: dördünü ayırmak#
Kur tablosunda dört sütun vardır ve hangisinin kullanılacağı işlemin niteliğine göre değişir.
Döviz alış ve döviz satış kurları, banka hesabında tutulan kaydi dövize ilişkindir. Efektif alış ve efektif satış kurları ise elden ele geçen nakit yabancı paraya aittir. Efektif işlemlerde bankanın taşıdığı nakit yönetim maliyeti nedeniyle makas biraz daha geniştir.
Uygulama şöyle: değerlemede ve fatura TL karşılığında TCMB döviz alış kuru kullanılır (fatura için dayanak yukarıda anılan KDV Genel Uygulama Tebliği). Kasada fiilen nakit yabancı para tutuluyorsa o kalem için uygulamada efektif alış kuru esas alınır. Uygulamada en sık görülen hata, bankanın internet şubesindeki ekranda gördüğü "efektif satış" rakamını faturaya yazmaktır. O rakam bankanın size döviz satarken uyguladığı fiyattır, faturanın TL karşılığıyla ilgisi yoktur.
Bir hata daha var. Ödeme günü henüz gelmediği için "kuru sonra yazarım" denip fatura TL karşılığı boş bırakılıyor. Belge düzenlendiği anda hangi kurun geçerli olduğu bellidir ve o kur belgede yer almalıdır.
Sözleşmedeki kur hükmü tabloyu değiştirir#
Buraya kadar anlatılan, faturanın düzenlendiği andaki durum. Sözleşmede "bedel, ödeme tarihindeki efektif satış kuru üzerinden Türk lirası olarak ödenir" gibi bir hüküm varsa ikinci bir hesap doğar.
Dövize endeksli satışlarda bedel dövizle ölçülür ama Türk lirasıyla tahsil edilir. Fatura tarihindeki kurla hesaplanan TL tutar ile tahsilat tarihindeki kurla hesaplanan TL tutar arasındaki fark kur farkıdır. KDV Kanunu'nun 24'üncü maddesine 7161 sayılı Kanunla eklenen hükümle kur farkları açıkça matraha dahil edilmiştir, yani lehe oluşan kur farkı için ayrıca fatura düzenlenir ve teslimin tabi olduğu oranda KDV hesaplanır.
Aleyhe oluşan kur farkında ise faturayı karşı taraf düzenler. Bu ayrım gözden kaçtığında satıcı, tahsil ettiği fazla tutarı hasılat yazar ama KDV'sini beyan etmez.
İki kuru aynı işlem üzerinde görelim#
İzmir'de endüstriyel yedek parça satan bir limited şirket, yurt içindeki bir müşterisiyle dövize endeksli sözleşme imzalıyor. Fatura 22 Ağustos 2026 Cumartesi günü, 12.400 USD tutarında düzenleniyor. Sözleşmede bedelin ödeme günündeki efektif satış kuru üzerinden Türk lirası olarak ödeneceği yazıyor. Kurları izlenebilir olsun diye varsayımsal alıyoruz.
Fatura tarihinde kur ilanı olmadığı için 21 Ağustos Cuma günkü döviz alış kuru esas alınıyor, 1 USD = 42,8150 TL diyelim.
- Matrah: 12.400 × 42,8150 = 530.906,00 TL
- Hesaplanan KDV (%20): 106.181,20 TL
- Fatura genel toplamı: 637.087,20 TL
İskonto, tevkifat ve KDV'yi birlikte işleyen fatura toplamlarını fatura toplamı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Tahsilat 15 Eylül 2026 Salı günü yapılıyor. O gün için varsayımsal kurlar: döviz alış 43,9750 TL, efektif satış 44,1200 TL.
| Hangi kur | Hesap | TL karşılığı |
|---|---|---|
| Fatura tarihindeki döviz alış (21 Ağustos) | 12.400 × 42,8150 | 530.906,00 TL |
| Ödeme günü döviz alış (15 Eylül) | 12.400 × 43,9750 | 545.290,00 TL |
| Ödeme günü efektif satış (15 Eylül) | 12.400 × 44,1200 | 547.088,00 TL |
Sözleşme efektif satış kurunu işaret ettiği için tahsil edilecek tutar 547.088,00 TL. Kur farkı 547.088,00 − 530.906,00 = 16.182,00 TL. Bu fark için düzenlenecek kur farkı faturasında %20 KDV 3.236,40 TL, belge toplamı 19.418,40 TL olur.
Sözleşmede efektif satış yerine döviz alış kuru yazsaydı tahsilat 545.290,00 TL, kur farkı 14.384,00 TL olacaktı. İki kur türü arasındaki fark tek bir faturada 1.798,00 TL. Yılda yüz fatura kesen bir işletmede bu, sözleşme metnindeki tek kelimenin yarattığı altı haneli bir tutara dönüşür.
Dövizi bankadan alırken çıkan vergi#
Müşteriden Türk lirası tahsil edip yurt dışındaki tedarikçiye ödeme yapmak için döviz alıyorsanız, bu alım kambiyo muamelesidir ve banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir. 6802 sayılı Kanunun 33'üncü maddesi kapsamında kambiyo satışlarında oran binde 2'dir. Verginin mükellefi banka olsa da tutar fiilen alıcıya yansıtılır.
Yukarıdaki örnekte 12.400 USD'yi 44,1200 kurundan alsaydınız, 547.088,00 TL'lik satış tutarı üzerinden 1.094,18 TL kambiyo vergisi ödeyecektiniz. Kambiyo satışında ayrıca KDV hesaplanmaz.
Oranın sıfır uygulandığı hâller de var ve çoğu işletme bunları bilmiyor. Sanayi sicil belgesini haiz işletmelere yapılan kambiyo satışları, İhracatçı Birliklerine üye olan ihracatçılara yapılan satışlar ve döviz kredisini kullandıran bankanın kredi borçlusuna, kredinin ödenmesine yönelik yaptığı satışlar bunlar arasında; liste kanunda değil, 33'üncü maddeye dayanan 98/11591 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın (e) bendinde. Banka belgenizi kendiliğinden bilemeyeceği için uygulamada belgeyi ibraz etmediğinizde vergi kesilir ve iadesi ayrı bir uğraş olur. Hangi işlemin kapsamda olduğunu ve tutarı kambiyo vergisi hesaplama sayfasında görebilirsiniz.
e-Belge tarafında doldurulacak alanlar#
Kâğıt faturada kuru bir köşeye yazıp geçmek mümkündü. Elektronik belgede durum farklı, çünkü belge yapısında para birimi ve kur için ayrı alanlar bulunur ve bu alanlar karşı tarafın sisteminde işlenir.
Belgeyi yabancı para birimiyle düzenlediğinizde para birimi alanına ilgili kod, kur alanına da o tarihte geçerli TCMB döviz alış kuru yazılır. Kur alanı boş bırakıldığında ya da hatalı doldurulduğunda alıcının sistemi belgenin Türk lirası karşılığını hesaplayamaz. Bu durumda belge çoğu zaman reddedilmez, sessizce yanlış tutarla muhasebeleşir ve fark aylar sonra mutabakatta ortaya çıkar.
Tatile denk gelen belgelerde en sık görülen hata, kur alanına faturanın düzenlendiği günün tarihini yazıp kurun sistemden gelmesini beklemek. O gün için ilan yoktur, alan boş kalır. Doğru davranış, bir önceki iş gününde ilan edilmiş kuru elle taşımaktır.
Gelen faturalarda da aynı kural#
Buraya kadar satış tarafını anlattık, ama kur sorusu alış tarafında da aynı şekilde işler ve orada bir tuzak daha var.
Yurt dışından alınan bir hizmet faturasının, örneğin bir bulut yazılım aboneliğinin ya da yurt dışı danışmanlık bedelinin TL karşılığı, belgenin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan TCMB döviz alış kuruyla bulunur. Tatile denk gelen belgede yine bir önceki iş gününe bakılır.
Tuzak KDV tarafında. Yurt dışından alınan ve Türkiye'de faydalanılan hizmetlerde KDV, sorumlu sıfatıyla 2 No.lu KDV Beyannamesiyle beyan edilir. Beyan edilen tutar aynı dönemde 1 No.lu beyannamede indirim konusu yapılabildiği için nakit etkisi çoğu zaman sıfırdır, ancak beyan edilmediğinde ortada ödenmemiş bir vergi kalır. Yabancı para cinsinden düzenlenmiş küçük tutarlı abonelik faturaları, tam da tutarları küçük olduğu için bu beyanın dışında kalıyor.
Sipariş avansı verilmiş dövizli alımlarda ise iki tarih birden vardır: avansın ödendiği tarih ve malın ya da hizmetin teslim alındığı tarih. Maliyeti belirleyen, belgeye bağlanan işlemin tarihidir. Avans ödemesi tek başına maliyeti sabitlemez.
Kayıt tarafında iki not#
VUK 215, kayıtların Türk parasıyla tutulmasını arar. Belgeler, Türk lirası karşılığı gösterilmek şartıyla yabancı para birimine göre düzenlenebilir. Yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk lirası karşılığını gösterme şartı aranmaz, ancak kayda alınırken tutar yine Türk lirasına çevrilir.
Dönem sonunda kasada, bankada ve cari hesaplarda kalan yabancı para bakiyeleri VUK 280 uyarınca değerlemeye tabi tutulur. Yine varsayımsal bir örnek: 31 Aralık 2026 itibarıyla banka hesabında 8.000 USD duruyor ve bu tutarın kayıtlı Türk lirası karşılığı 335.000 TL. Yıl sonu döviz alış kuru 45,60 TL olsun. Değerlenmiş tutar 8.000 × 45,60 = 364.800 TL, aradaki 29.800 TL kambiyo kârı olarak sonuç hesaplarına aktarılır.
Bu işlemde KDV hesaplanmaz. Kur farkı faturasıyla karıştırılan konu tam da budur: biri tahsilata bağlı bir teslim bedeli farkıdır ve KDV'ye tabidir, diğeri dönem sonu değerleme işlemidir ve yalnızca kâr-zarara girer. Aynı ayrım kasadaki nakit yabancı para için de geçerlidir, tek farkla: orada döviz alış değil efektif alış kuru kullanılır.
Dövizli fatura sayısı arttıkça her belgede kur tarihini elle aramak hataya davet çıkarır. PONEO'da fatura tarihini girdiğinizde ilgili günün TCMB kuru otomatik geliyor, ilan yapılmayan günlerde bir önceki iş gününe sarılıyor ve tahsilat kaydedildiğinde kur farkı tutarı kendiliğinden hesaplanıyor.
Kurların resmî kaynağı için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası sitesindeki günlük kur bültenlerine bakabilirsiniz.
- dövizli faturada hangi kur kullanılır
- hafta sonu TCMB kuru yok
- döviz alış kuru mu efektif satış kuru mu
- tatil günü kesilen fatura kuru
- dövize endeksli satışta ödeme günü kuru
