Sanayi Sicil Belgeniz Varsa Döviz Alımında Binde 2 BSMV Yok

Sanayi sicil belgesi olan bir işletme döviz alırken binde 2 kambiyo vergisi ödemez. 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nun 33'üncü maddesine dayanan 98/11591 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Karar, bu işletmelere yapılan kambiyo satışlarında oranı sıfır olarak belirler. Ama istisna kendiliğinden işlemez: belgeyi bankaya ibraz etmeyen işletmeden vergi kesilir ve ekstrede hiçbir uyarı çıkmaz.

Vergi alışta değil, bankanın satışında doğar#

Önce yönü netleştirelim, çünkü en çok burada karışıyor.

Kambiyo muamele vergisinin mükellefi bankadır ya da yetkili müessesedir. Matrah, bankanın yaptığı döviz satışının tutarıdır. Siz bankadan dolar aldığınızda banka satış yapmış olur ve vergi doğar. Elinizdeki döviz gelirini bozdurduğunuzda ise banka alım yapar, vergi doğmaz.

Yani ihracat bedelini TL'ye çevirirken bu satırı ekstrede görmezsiniz. İthalat ödemesi için döviz çekerken görürsünüz.

Oran 30 Eylül 2020'den beri binde 2. Bankaların ve sigorta şirketlerinin diğer muamelelerinde geçerli olan yüzde 5'lik genel BSMV oranıyla karıştırmayın; kambiyo işlemlerinin kendi indirimli oranı vardır. Kambiyo satışında ayrıca KDV hesaplanmaz.

Ölçek fikri vermesi için: her 10.000 TL karşılığı döviz alımı 20 TL vergi demektir. Küçük görünür. Yıllık hacimle çarpıldığında görünmez olmaktan çıkar.

Matrah, işlemin Türk lirası karşılığıdır. Yani bankanın size uyguladığı satış kuru ile döviz tutarının çarpımı. Bankanın gişe kuru ile TCMB'nin o gün ilan ettiği kur arasındaki fark da doğrudan matrahı etkiler; kur ne kadar yüksekse ödediğiniz vergi de o kadar yüksek olur. İşlem günündeki resmî kuru TCMB döviz kuru sorgulama aracından çekip bankanın uyguladığı kurla karşılaştırmak, hem kur farkını hem de vergi matrahını doğrulamanın en hızlı yolu.

Oranın sıfır uygulandığı hâller#

Sıfır oranlı satışlar kanunun kendisinde değil, 33'üncü maddenin Cumhurbaşkanı'na verdiği yetkiyle çıkarılan 98/11591 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Kararın 1'inci maddesinin (e) bendinde sayılıyor. Bent 1106, 1149, 2834 ve 5349 sayılı Cumhurbaşkanı Kararlarıyla genişledi; sanayi sicil belgesi ve ihracatçı birliği satırlarını getiren karar Resmî Gazete'nin 17 Haziran 2019 tarihli sayısında. Bu metni bankaya giderken yanınızda bulundurmak, şube görevlisiyle yaşanan tartışmayı genellikle tek hamlede bitiriyor. Karardaki sıralamayla satırlar:

• Bankalar ile yetkili müesseselerin kendi aralarında veya birbirlerine yaptıkları kambiyo satışları
• Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan kambiyo satışları
• Döviz kredisinin ödenmesine yönelik olarak, krediyi kullandıran ya da kullanımına aracılık eden banka tarafından kredi borçlusuna yapılan kambiyo satışları
• Sanayi sicil belgesini haiz işletmelere yapılan kambiyo satışları
• İhracatçı Birliklerine üye olan ihracatçılara yapılan kambiyo satışları
• Bankacılık Kanunu uyarınca finansal kuruluş faaliyeti kabul edilen faaliyetlerden en az birini yapan, yurt dışında mukim kuruluşlara yapılan kambiyo satışları
• Türk lirası mevduat ve katılma hesaplarına dönüşümün desteklenmesi kapsamında (TCMB Kanunu md.4/3-(I)-(g)) açılan TL hesapların vade sonu bakiyesi kullanılarak, hesap sahiplerine ilgili banka tarafından yapılan kambiyo satışları

Bu listenin ilk ikisi ile altıncısı kurumsal işlemlerdir, işletmeleri ilgilendirmez. Yedinci satır yalnızca bu dönüşüm hesaplarının sahipleri içindir. İşletmelerin asıl yararlanabileceği üç satır üçüncü, dördüncü ve beşinci olanlardır; en çok atlananlar da dördüncü ve üçüncü sıradakiler.

Döviz kredisi satırına dikkat edin, çünkü satışı yapan bankayı da sayıyor: sıfır oran, krediyi kullandıran ya da kullanımına aracılık eden bankanın kredi borçlusuna yaptığı satış için geçerli. Dövizle borçlanmış bir işletme taksit gününde TL'sini dövize çevirirken bu bankadan alırsa istisnadan yararlanır; aynı döviz başka bir bankadan alınırsa Karar'ın bu satırı uygulanmaz. Alımın kredi geri ödemesi için yapıldığını bankaya belirtmeniz de gerekir.

Sanayi sicil belgesi: en çok daraltılan istisna#

Konuyu anlatan kaynakların büyük kısmı bu kalemi "hammadde ithalatı için yapılan döviz alımları" diye tarif ediyor. Karar metni böyle bir sınır çizmiyor. Belgeyi haiz işletmeye yapılan kambiyo satışını sıfır oran kapsamına alıyor, alımın hangi amaçla yapıldığını sormuyor.

Bu ayrım pratikte fark yaratır. Makine ithalatı, yurt dışı hizmet alımı bedeli, yurt dışı fuar ödemesi için alınan döviz de belge sahibi işletme için aynı hükme tabidir. "Bu hammadde alımı değil, bize istisna işlemez" diye peşinen vazgeçmek gereksiz bir maliyettir.

Sanayi sicil belgesi, 6948 sayılı Sanayi Sicili Kanunu kapsamında üretim faaliyeti yürüten işletmelere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından veriliyor. Karar belgenin vizesine ilişkin bir kural koymuyor, kontrolü banka yapıyor; bankanın vizesi yenilenmemiş bir belgeyi kabul edip etmeyeceğini işlemden önce sorun.

Banka istisnayı kendiliğinden tanımaz#

İşin en maliyetli tarafı burada. Banka sizin sanayi sicil belgeniz olup olmadığını bilmez ve araştırmaz. Sistem varsayılan olarak binde 2 keser.

İstisnanın işlemesi için belgenin bankaya ibraz edilip müşteri kaydınıza tanımlanması gerekir. Bu genellikle bir kereye mahsus bir işlemdir, ancak bazı bankalar her kambiyo işleminde ayrı beyan ister. Birden fazla bankayla çalışıyorsanız her biri için ayrı ayrı yapılması gerekir; bir bankada tanımlı olması diğerini bağlamaz.

İhracatçı birliği satırı da sıfata bağlı: Karar "İhracatçı Birliklerine üye olan ihracatçılara yapılan kambiyo satışları" diyor ve metinde alımın bir ihracat işlemine bağlı olması gibi ek bir şart yazmıyor. Bankaların üyeliği hangi belgeyle (üyelik belgesi, e-Devlet sorgusu gibi) kabul ettiği ve hangi işlemlerde ek belge istediği ise banka uygulamasıdır; yazılı kurallarını bankanızdan öğrenin.

İki satır da aynı sonucu, yani sıfır oranı doğuruyor. Her iki sıfata birden sahipseniz bankaya hangisini tanımlatmanın daha az evrak istediğini bankanızla netleştirin.

Bankaya sorulacak dört şey#

Yeni bir bankayla kambiyo işlemine başlarken şu dördünü baştan netleştirmek, sonradan iade kovalamaktan kolaydır.

• Sanayi sicil belgesi bir kez tanımlanıyor mu, yoksa her işlemde ayrı beyan mı isteniyor?
• Belgenin vize tarihi sistemde takip ediliyor mu, süresi dolduğunda uyarı geliyor mu?
• Döviz kredisi geri ödemesi için kredinin bankasından yapılan alımlarda sıfır oran otomatik mi uygulanıyor?
• İstisna uygulanan işlemlerde ekstrede ayrı bir kayıt görünüyor mu, yoksa satır hiç mi çıkmıyor?

Ay sonu banka mutabakatı yaparken ekstredeki "kambiyo muamele vergisi" satırlarını ayrı bir kalem olarak izlemek işe yarar. PONEO'da banka hareketleri kalem bazında eşleştirildiği için, olması gerekmediği hâlde kesilmiş bir vergi satırı ay içinde fark edilir ve bankaya dönmek için yıl sonunu beklemek gerekmez.

Kaçırılan istisnanın yıllık faturası#

Kayseri'de mobilya üreten bir anonim şirket, yıl içinde altı partide toplam 62.400.000 TL karşılığı döviz alıyor. Şirketin geçerli sanayi sicil belgesi var, ancak belge bankaya hiç ibraz edilmemiş.

124.800 ₺, bir mali müşavirin yıllık ücretinin epey üzerinde bir rakam ve karşılığında hiçbir şey alınmıyor. Üstelik bu tutar tek bir imza eksikliğinden doğuyor.

Hesabı kendi hacminizle yapmak isterseniz kambiyo BSMV hesaplama aracına döviz tutarını ve kuru girmeniz yeterli; istisna kutusunu işaretleyip iki sonucu yan yana görebilirsiniz.

Bir de şu karşılaştırmayı akılda tutmakta fayda var: binde 2, banka ve sigorta işlemlerinin geneline uygulanan yüzde 5'lik orandan çok daha düşük. Aynı tutar genel BSMV oranına tabi olsaydı fatura 3.120.000 ₺ olurdu. Kambiyo işlemleri için ayrı ve çok daha düşük bir oran belirlenmiş olması, konunun küçük görünmesinin de sebebi. Küçük oran, büyük hacimle çarpıldığında küçük kalmıyor.

Ödenen vergi gider yazılır mı#

Yazılır. Verginin kanuni mükellefi banka olsa da, size yansıtılan tutar sizin açınızdan bir işlem maliyetidir. Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesiyle doğrudan ilgili olduğu için GVK 40/1 kapsamında genel gider olarak indirilir.

İthalat bedelinin ödenmesi amacıyla alınan dövizde ikinci bir seçenek daha var: tutarı ithal edilen emtianın maliyetine eklemek. VUK 262 maliyet bedelini, bir iktisadi kıymetin edinilmesiyle ilgili giderlerin toplamı olarak tanımlar. Hangi yolu seçerseniz seçin, dönem içinde tutarlı olun.

Gider yazılabilir olması istisnayı önemsizleştirmez ve bu, sık kurulan yanlış bir teselli cümlesidir. Gider yazmak, ödenen verginin ancak kurumlar vergisi oranı kadarını geri getirir. Yukarıdaki 124.800 ₺'lik örnekte gider yazmanın sağladığı fayda yüzde 25 üzerinden 31.200 ₺; geriye kalan 93.600 ₺ kalıcı olarak çıkmıştır. İstisna ise vergiyi baştan doğurmaz, yani kaybın tamamını önler. Zarar beyan eden bir dönemde gider yazmanın anlık faydası ise sıfırdır.

Ekstreyi doğru okumak#

Kambiyo vergisi ekstrede çoğu zaman kur farkının içine gömülü görünmez, ayrı bir satır olarak çıkar. Aramanız gereken ifadeler "kambiyo muamele vergisi", "BSMV" ya da "kambiyo gider vergisi".

Yetkili müesseseler, yani döviz büroları da bu çerçevenin içinde: Karar'ın ilk satırı bankalarla birlikte yetkili müesseselerden söz ediyor. Dövizi bankadan değil bir döviz bürosundan almanız sanayi sicil belgesi ya da ihracatçı birliği satırını kendiliğinden ortadan kaldırmaz, ama belgenin orada da ibraz edilmesi gerekir; müessesenin bu satırları nasıl uyguladığını işlemden önce sorun. Küçük tutarlı işlemler için döviz bürosuna gidip belgeyi göstermeyi zahmet sayan işletmeler, yıl boyunca birikince görünür hâle gelen bir maliyeti kabul etmiş oluyor.

Üç şeyi kontrol edin. Birincisi, satır yalnızca döviz alım işlemlerinizin karşısında mı çıkıyor. Satış işlemi karşısında çıkıyorsa bir yanlışlık var demektir. İkincisi, matrah işlemin TL karşılığına eşit mi. Üçüncüsü, istisna kapsamındaki bir işlemde satır hiç çıkmamış olmalı.

İlk iki maddede sorun görürseniz doğrudan bankaya dönün. Verginin mükellefi banka olduğu için düzeltmeyi de banka yapar; siz vergi dairesine bir düzeltme dilekçesi vermezsiniz. Belgeyi geç ibraz ettiğiniz bir dönem için iade talep ediyorsanız, bankanın beyan dönemine ve zamanaşımı süresine bağlı olarak sonuç değişebilir, dolayısıyla farkı gördüğünüz ay hareket edin.

Kambiyo vergisini muhasebede ayrı bir alt hesapta izlemek de işe yarar. Banka masrafları tek bir kalemde toplandığında havale ücreti, EFT masrafı ve kambiyo vergisi birbirine karışır; hangi kalemin ne kadar büyüdüğünü göremezsiniz. Ayrı izlendiğinde yıl sonunda tek bir rapor satırı, istisnanın işleyip işlemediğini söyler.

Son bir hatırlatma: istisna geçmişe dönük olarak kendiliğinden işlemez. Sanayi sicil belgeniz beş yıldır duruyor olabilir, ama bankaya hiç vermediyseniz o beş yılın vergisi ödenmiştir. Belgeyi çalıştığınız her bankaya tanımlatmak yarım günlük bir iş; karşılığı, hacminize göre yıllık altı haneli bir tasarruf olabilir.

• kambiyo vergisi istisnası hangi işlemlerde
• sanayi sicil belgesi döviz alımı vergi
• BSMV sıfır uygulanan döviz işlemleri
• ihracatçı birliği üyesi kambiyo vergisi
• döviz kredisi geri ödemesinde BSMV