İşletme

Proforma Fatura Nedir? Fiyat Teklifinden ve Faturadan Farkı

PONEOM Teknoloji A.Ş.Ürün ve İçerik Ekibi7 dk

Proforma fatura, satıştan önce alıcıya malın ya da hizmetin tanımını, miktarını, fiyatını, teslim ve ödeme koşullarını bildiren ön belgedir. Adında "fatura" geçse de Vergi Usul Kanunu'ndaki fatura değildir: satış gerçekleşmeden düzenlenir, KDV doğurmaz, alıcı ona dayanarak ne gider ne KDV indirimi yazabilir. Fiyat teklifinden farkı amacındadır: teklif pazarlığı açar, proforma ise üzerinde anlaşılan satışın ön ödemesine, akreditifine ya da alıcının resmî işlemlerine dayanak olur. Satış gerçekleştiğinde asıl fatura ayrıca kesilir.

Kapak görseli: Proforma Fatura Nedir? Fiyat Teklifinden ve Faturadan Farkı (İşletme, 7 dakikalık okuma)
Bu yazının paylaşım kartıYazıyı paylaştığınızda bağlantının önizlemesinde bu görsel çıkar.

Kısa cevap: Proforma fatura, satıştan önce verilen belgedir; vergi açısından fatura değildir, KDV doğurmaz. KDV teslimde, teslimden önce kesilen faturadaki tutar için fatura tarihinde doğar. Teslimden sonra yedi gün içinde fatura düzenlenmezse özel usulsüzlük cezası kesilir; idare proformayı fatura yerine saymışsa satıcının cezası ikiye katlanır.

Proforma fatura nedir, vergi mevzuatında karşılığı var mı?#

Vergi Usul Kanunu md. 229 faturayı, satılan mal ya da yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı gösteren ticari belge olarak tanımlar. Proforma düzenlendiği anda bu borç henüz yoktur: satış gerçekleşmemiş, müşteri borçlanmamıştır. Mevzuatta "proforma fatura" adlı bir belge türü tanımlanmaz. Gelir İdaresinin yaklaşımı da bu yönde: Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 14.09.2022 tarihli özelgesi, proformayı satıcının alıcı adına düzenlediği ve anlaşmanın ayrıntılarını gösteren, VUK hükümlerine göre düzenlenmesi zorunlu olmayan bir belge olarak niteler.

Bunun pratik sonuçları şunlar:

  • Alıcı proformadaki KDV'yi indiremez. KDV Kanunu md. 29 indirimi, fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen vergiye bağlar.
  • Proformayla gider yazılmaz. VUK md. 227 üçüncü kişilerle yapılan işlemlere ait kayıtların belgelendirilmesini zorunlu tutar; bu kaydın belgesi asıl faturadır.
  • Proforma fatura serinizin parçası değildir. Karışıklık olmasın diye başlığına açıkça "proforma" yazın ve fatura numaralarınızdan numara vermeyin.

Ticari açıdan ise proforma boş bir kâğıt değildir: fiyatı, miktarı ve geçerlilik süresini gösteren bir proforma çoğu zaman bir sözleşme önerisidir ve Türk Borçlar Kanunu md. 3 uyarınca kabul için belirlenen süre bitene kadar düzenleyeni bağlayabilir.

Teklif, proforma, fatura: üç belge tek tabloda#

Fiyat teklifiProforma faturaFatura
Ne zaman düzenlenir?Satış konuşulurkenAnlaşma kesinleşirken, ödeme ya da sevkiyattan önceTeslimde ya da hizmette, en geç yedi gün içinde; teslimden önce de kesilebilir, o zaman KDV fatura tarihinde doğar
Ne işe yarar?Fiyatı ve koşulu önermekÖn ödemeye, akreditife, alıcının ithalat ya da finansman işlemine dayanak olmakSatışı belgelemek, alacağı göstermek
Vergi mevzuatında yeriTanımlanmış belge değilTanımlanmış belge değilVUK md. 229–231
KDV doğurur mu?HayırHayırEvet
Alıcı gider ve KDV indirimi yazabilir mi?HayırHayırEvet, şartları varsa
Tipik içerikKalemler, birim fiyat, iskonto, geçerlilik süresiKesinleşen miktar ve fiyat, teslim şekli, ödeme koşulu, banka bilgisiVUK md. 230'daki asgari bilgiler

Uygulamada teklif ile proforma arasındaki çizgi incedir; kabul edilen teklifi güncelleyip "proforma" başlığıyla yeniden göndermek sık görülür. Önemli olan, iki belgenin de satışı belgelemediğini bilmektir. Fiyatı kurarken marj ile mark-up'ı karıştırmamak için marj mı mark-up mu yazısına, kademeli iskontonun KDV matrahını nasıl etkilediği için fatura genel toplamı yazısına bakabilirsiniz.

Ön ödeme alınınca: proformadan asıl faturaya, KDV ne zaman doğar?#

KDV Kanunu md. 10, vergiyi doğuran olayı sayar: mal teslimi ve hizmet ifasında teslim ya da hizmetin yapılması; teslimden önce fatura veya benzeri belge verilmişse, belgede gösterilen tutarla sınırlı olarak o belgenin düzenlenmesi. Bedelin tahsil edilmesi bu listede yoktur. Adana Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 18.04.2012 tarihli özelgesi bunu avans için açıkça yazar: teslim ya da hizmet gerçekleşmeden alınan avans üzerinden KDV hesaplanmaz ve avans için fatura düzenlenmesine gerek yoktur; ama avans alınırken fatura kesilirse, teslim olmamış olsa da KDV o tutar üzerinden doğar.

Bu kural faturayla satış yapanlar içindir. Serbest meslek erbabı, VUK md. 236 gereği avans dahil her türlü tahsilatı için serbest meslek makbuzu düzenler; makbuz hizmetten önce düzenlendiği için, makbuzda gösterilen KDV o tarihte doğar. İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 05.04.2021 tarihli özelgesi peşin tahsil edilen danışmanlık bedelini bu yolla değerlendirir.

Bir örnekle görelim. Bir metal atölyesi, bir otelin mutfağı için özel ölçü paslanmaz tezgâh üretiyor. Proformadaki bedel 200.000 TL ve genel oranda %20 KDV, toplam 240.000 TL. Kasım başında toplamın %30'u, yani 72.000 TL ön ödeme alınıyor; tezgâhlar Aralık'ta teslim ediliyor.

Avans için fatura kesilmezseAvans için fatura kesilirse
Kasım72.000 TL tahsil edilir, KDV doğmaz60.000 TL + 12.000 TL KDV'lik fatura; 12.000 TL Kasım KDV'sine girer
Aralık (teslim)200.000 TL + 40.000 TL KDV'lik faturaKalan 140.000 TL + 28.000 TL KDV'lik fatura
Toplam KDV40.000 TL40.000 TL
Teslimde tahsil edilecek240.000 − 72.000 = 168.000 TL168.000 TL

Toplam vergi değişmez, değişen zamanlamadır: avans faturası kesen atölye 12.000 TL'yi hesaplanan KDV olarak teslimden bir dönem önce beyan eder. Avans faturası kesmeyen atölye ise teslimden itibaren yedi gün içinde, avans dahil toplam bedel üzerinden tek fatura keser. Teslime kadar alınan avans satış hasılatı değil, müşteriye karşı bir borçtur; kaydın dayanağı proforma değil, banka dekontudur. Tutarları kendi oranlarınızla KDV hesaplama aracında çıkarabilirsiniz.

İhracatta ve akreditifte proforma#

Proformanın en çok kullanıldığı yer dış ticarettir. Yurt dışındaki alıcı ödemeyi yapmak, akreditif açtırmak ya da kendi ülkesindeki ithalat işlemlerini başlatmak için çoğu zaman satıcıdan proforma ister. Akreditifte bankanın ödeme için hangi belgelere bakacağı akreditif metninde yazılıdır; uygulamada proforma akreditifin açılmasına dayanak olur, ödeme ise sevkiyattan sonra sunulan asıl fatura ve taşıma belgeleriyle istenir. Bu yüzden proformadaki mal tanımını, miktarı, birim fiyatı ve teslim şeklini asıl faturaya aynen taşımak, belge uyumsuzluğu nedeniyle ödemenin gecikmesi riskini azaltır.

Vergi tarafında da belirleyici olan asıl faturadır. KDV Kanunu md. 11/1-a ihracat teslimlerini KDV'den istisna tutar. GİB'in KDV Genel Uygulama Tebliği proformayı nihai faturadan ayrı tutar: iadesi vergi incelemesine tabi olanlara ilişkin bölümde (IV/A2-1.2), sipariş mektupları ve proforma faturaların nihai faturalar ya da gümrük beyannameleriyle uyumsuz olmasının, nihai belgelerin gerçeğe aykırı düzenlendiği tespit edilmedikçe, KDV iadesindeki olumsuz rapor ve tespit uygulaması bakımından sahte belge gerekçesiyle işlem yapılmasını gerektirmediğini yazar. İade incelemesinde de belirleyici olan asıl fatura ve gümrük beyannamesidir; proforma bu belgelerin arka planında kalır. Yine de fiyat ya da miktar sevkiyata kadar değiştiyse farkın nedenini yazılı tutmak iyi olur.

Proforma ve fatura dış ticarette çoğu zaman dövizle düzenlenir. Dövizli faturanın Türk lirası karşılığında hangi günün kurunun esas alındığı hafta sonu kesilen dövizli fatura yazısında anlatılıyor; güncel kurları döviz kuru aracında görebilirsiniz.

Proformayı fatura gibi kullanmanın riski#

En pahalı hata, malı teslim edip elde yalnızca proforma bırakmaktır: "fatura sonra gelir". VUK md. 231/5'e göre fatura, malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir ve bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır. VUK md. 353/1 bu durumda faturayı düzenlemek ve almak zorunda olanların her birine, belgeye yazılması gereken tutarın %10'u oranında, tespit sayısına göre kademelenen bir alt sınırdan az olmamak üzere özel usulsüzlük cezası öngörür. Aynı bentte satıcının cezası için üç ağırlaştırma var:

  • Alıcı, faturanın düzenlenmediğini idare öğrenmeden önce ve faturanın düzenlenmesi gereken süreyi izleyen beş iş günü içinde idareye bildirirse, düzenlemesi gerekenin cezası üç kat uygulanır.
  • Fatura yerine Kanun kapsamında olmayan bir belge düzenlenmişse, düzenleyenin cezası iki kat uygulanır. Proforma VUK'ta yer almayan bir belgedir; idare onu fatura yerine verilmiş sayarsa bu hüküm işler.
  • Alıcı, fatura yerine böyle bir belge düzenlendiğini beş iş günü içinde idareye bildirirse, düzenleyenin cezası altı kat uygulanır.

Faturaya yazılması gereken tutarın 500.000 TL olduğu bir teslimde oransal ceza 50.000 TL'dir. Bu, satıcı için yılın ilk tespitiyse, alıcı faturanın kesilmediğini süresinde bildirdiğinde ceza 150.000 TL'ye çıkar. Fatura yerine yalnızca proforma verildiği kabul edilirse ceza 100.000 TL, alıcı bunu süresinde bildirmişse 300.000 TL olur. Alıcı da risksiz değildir: faturayı almak zorunda olan alıcıya da ayrıca ceza kesilir; idare öğrenmeden önce ve süresinde bildirirse kendisine ceza kesilmez; proformayla ne gider ne KDV indirimi yazabilir. Alt sınırları özel usulsüzlük cezası aracında, kademenin aynı yıldaki tespit sayısına göre nasıl ilerlediğini fatura kesmeme cezası yazısında görebilirsiniz.

PONEO'da kabul edilen teklif nasıl faturaya dönüşür?#

Satıştan önceki aşama PONEO'da teklif modülünde yürür; modül PRO paketindedir. Kalem fiyatları ürün kartına ya da müşteriye bağladığınız fiyat listesinden gelir, teklifi PDF olarak paylaşır ya da e-postayla gönderirsiniz. Her teklif taslak, bekleyen, kabul, red ya da süresi doldu durumuyla listede durur ve müşterinin cari kartında da görünür.

Kabul edilen teklif, müşteri ve kalemleri yeniden yazılmadan faturaya dönüştürülür; fatura, alıcının e-Fatura sistemine kayıtlı olup olmamasına göre e-Fatura ya da e-Arşiv olarak kesilir. Teklif doğrudan irsaliyeye dönüşmez; sevkiyat varsa irsaliye aynı modülde ayrıca düzenlenir. Teslimden sonra yedi günlük süre işlerken faturayı baştan yazmazsınız, çünkü kabul edilmiş teklif müşteriyi ve kalemleri zaten taşır. Faturanın vadesi yaklaşınca ve geçince müşteriye otomatik hatırlatma e-postası gider, vadesi geçen faturalar panoda listelenir; mali müşaviriniz teklif ve faturaları kendi ücretsiz panelinden canlı görür. Akışın tamamı teklif hazırlama programı sayfasında anlatılıyor.

Kapsam notu: Bu yazı genel bilgi verir. Anılan özelgeler başvuran mükellefin somut durumu için verilmiştir ve burada idarenin yaklaşımını göstermek için kullanıldı; avans faturası ya da ihracat gibi kendi işleminize özgü sorularda mali müşavirinize danışın. Ceza örneği varsayımsal tutarlarla hesaplandı.

  • proforma fatura nedir
  • proforma fatura ile teklif farkı
  • proforma fatura kdv doğurur mu
  • ön ödemede proforma fatura
  • ihracatta proforma fatura
  • akreditif proforma fatura
  • asıl fatura ne zaman kesilir
  • teklifi e-faturaya dönüştürme

Muhasebe sözlüğünde: Proforma fatura

Bu iş PONEO'da nasıl yürür

e-Fatura ve e-Arşiv aynı panelde: PRO'da e-Fatura entegratör hattından kesilip gönderilir, tedarikçiden gelen e-Faturalar da aynı yerden yönetilir; e-Arşiv aynı panelden düzenlenir.

e-Fatura:LITE yokPRO varFatura kesme programı
Konuyla ilgili hesaplama araçları
KDV HesaplamaKDV dahil ve hariç tutarları genel ve indirimli oranlarla anında çevirin; matrahı ve KDV'yi ayrı ayrı görün.
Döviz KuruGeçmiş bir günün TCMB döviz alış kurunu bulun; hafta sonu ve tatillerde en yakın önceki iş gününe otomatik sarılır.
İskonto ve ZamKademeli iskonto ve zammı çarpımsal olarak uygulayın; indirimli tutardan liste fiyatını iç iskonto ile geri hesaplayın.
Kâr MarjıMaliyet ve satış fiyatından kâr tutarını, marjı ve mark-up oranını çıkarın.
Özel Usulsüzlük CezasıFatura kesmemenin, kâğıt e-belge düzenlemenin ve tevsik zorunluluğuna uymamanın güncel cezasını tespit sayısına ve mükellef grubuna göre hesaplayın.

Sık sorulanlar

İkisi de satıştan önce düzenlenir ve ikisi de vergi açısından fatura değildir. Fark amaçtadır: fiyat teklifi koşulları önerir ve pazarlığı açar; proforma ise üzerinde anlaşılan ya da anlaşılmak üzere olan satışın son hâlini, yani kesinleşen miktarı, fiyatı, teslim ve ödeme koşulunu gösterir ve ön ödemeye, akreditife ya da alıcının resmî işlemlerine dayanak olur. Uygulamada çizgi incedir; kabul edilen teklif çoğu zaman güncellenip proforma başlığıyla yeniden gönderilir.

Hayır. KDV Kanunu md. 10'a göre vergiyi doğuran olay malın teslimi ya da hizmetin yapılmasıdır; teslimden önce fatura veya benzeri belge verilmişse, o belgede gösterilen tutarla sınırlı olarak belgenin düzenlenmesidir. Proforma bu belgelerden değildir; GİB'in bir özelgesinde Vergi Usul Kanunu'na göre düzenlenmesi zorunlu olmayan bir belge olarak geçer. Proformada KDV satırı bulunsa da alıcı bu tutarı indiremez, çünkü KDV indirimi fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen vergiyle yapılır (md. 29).

Ön ödeme faturayı öne çekmez, çünkü fatura ödemeye değil teslime bağlıdır: asıl fatura mal teslim edildiğinde ya da hizmet yapıldığında, en geç yedi gün içinde kesilir (VUK md. 231/5) ve KDV alınan avans dahil toplam bedel üzerinden hesaplanır. Faturayla satış yapan için avansa ayrıca fatura kesmek zorunlu değildir; kesilmezse avans üzerinden KDV hesaplanmaz. Avansı alırken fatura keserseniz, teslim gerçekleşmemiş olsa da o tutar için KDV fatura tarihinde doğar; teslimde kalan bedel faturalanır. Toplam KDV değişmez, beyan edildiği dönem değişir. Serbest meslek erbabı için kural farklıdır: avans dahil her tahsilatta serbest meslek makbuzu düzenlenir (VUK md. 236) ve makbuzda gösterilen KDV makbuz tarihinde doğar.

Hayır, proforma bir satış ya da alış kaydı doğurmaz; satışın ve alışın belgesi asıl faturadır. Deftere giren, proformaya dayanarak yapılan ödemedir: satıcı için teslime kadar müşteriye karşı bir avans borcu, alıcı için verilmiş bir avanstır ve banka dekontu ya da makbuzla kaydedilir. Proformayı yine de anlaşmanın ve ödemenin dayanağı olarak dosyada saklamak işe yarar; asıl fatura kesildiğinde satış o faturayla kayda girer.

Kaynaklar

Yazılar, rehberler ve hesaplama sonuçları bilgilendirme amaçlıdır; mali, hukuki ya da yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Beyanname, bordro ya da bağlayıcı bir karar öncesinde mali müşavirinize danışın. Hata mı gördünüz? Doğru bilgiyi kaynağıyla birlikte bize yazın. İçeriklerimizi nasıl hazırlıyoruz?

Benzer yazılar

Tüm yazılar
Ön Muhasebe

Marj mı Mark-up mu: Maliyete %30 Koyan Neden %23 Kazanır?

Kâr marjı ile mark-up aynı şey değildir: maliyete %30 eklemek %23,08 marj verir. Dönüşüm formülünü ve yıllık tabloya etkisini örnekle hesaplayın.

PONEOM Teknoloji A.Ş.Ürün ve İçerik Ekibi7 dk

Sorunuz mu var?
Hemen bizi arayın.