IBAN Doğrulama ve Banka Sorgulama

IBAN nasıl kurulur, mod-97 ne yapar?

Türkiye IBAN'ı 26 karakterdir ve şu parçalardan oluşur: TR (ülke kodu) + 2 hane kontrol + 5 hane banka kodu + 1 hane rezerv (Türkiye'de her zaman 0) + 16 hane hesap numarası.

Kontrol hanesi rastgele değildir. IBAN'ın ilk dört karakteri sona alınır, harfler sayılara çevrilir (A=10, B=11 … Z=35) ve ortaya çıkan devasa sayının 97'ye bölümünden kalan hesaplanır. Geçerli bir IBAN'da bu kalan her zaman 1'dir.

Bu yapı sayesinde tek bir rakamı yanlış yazmak ya da iki rakamın yerini değiştirmek neredeyse her zaman yakalanır — sağlama tutmaz ve IBAN geçersiz çıkar.

Geçerli olmak, var olmak demek değil

Bu ayrımı bilmek önemlidir: mod-97 sağlaması yalnızca yazım hatası olup olmadığını söyler. Rakamları tutarlı ama hiç açılmamış bir hesabın IBAN'ı da bu testi geçer.

Hesabın gerçekten var olduğunu, aktif olduğunu ve ödeme yaptığınız kişiye ait olduğunu ancak bankanız doğrulayabilir. Çoğu banka, EFT/FAST ekranında IBAN girildiğinde alıcı adını gösterir — bu, tutarlılık kontrolünden çok daha güçlü bir doğrulamadır.

Doğrulama tamamen tarayıcınızda yapılır. Girdiğiniz IBAN hiçbir sunucuya gönderilmez, kaydedilmez ve loglanmaz.

IBAN değiştirme dolandırıcılığı

İşletmelerin sıkça karşılaştığı ticari saldırılardan biri budur: tedarikçinizin e-posta hesabı ele geçirilir ya da benzer bir alan adından mesaj atılır, “banka hesabımız değişti” denir ve yeni bir IBAN gönderilir. IBAN geçerli çıkar — çünkü gerçek bir hesaptır, sadece saldırganın hesabıdır.

Korunmanın yolu teknik değil, süreçseldir:

• IBAN değişikliğini e-postayla değil, daha önce bildiğiniz telefon numarasından arayarak teyit edin. Gelen e-postadaki numarayı aramayın.
• Yeni bir tedarikçiye ilk ödemede düşük tutarlı bir test transferi yapıp teyit alın.
• Cari kartlarında IBAN'ı sabit tutun; değişiklik yetkisini sınırlı kişiye verin ve değişiklik kaydını loglayın.
• Ödeme talimatında IBAN ile unvanı birlikte kontrol edin — ikisi uyuşmuyorsa durun.

Örnek hesaplama

Bu bir örnektir; IBAN kurgusaldır, banka kodu yalnızca yapıyı göstermek için kullanılmıştır. Son satır, tek bir hane yanlış yazıldığında sağlamanın nasıl bozulduğunu gösterir: geçerli bir IBAN'da mod-97 kalanı her zaman 1'dir.

Sık yapılan hatalar

• Geçersiz çıkan IBAN'ın kontrol hanesini elle düzeltmek. Kontrol hanesini değiştirerek "Geçerli" sonucunu almak mümkündür, ama bu IBAN'ı doğru yapmaz: sağlama tutar, rakamlar yine yanlış bir hesaba işaret eder. Örnekte son hanesi bir artırılan IBAN 28 kalanıyla geçersiz çıkar; hatanın yerini kontrol hanesinde değil, belgedeki IBAN ile karakter karakter karşılaştırarak bulun.
• Şube kodunu ve hesap numarasını IBAN yerine yazmak. Türkiye IBAN'ı TR ile başlar ve eksiksiz 26 karakterdir. Eski şube ve hesap numarasını (kurgusal bir örnek: 1234-1234567) yazarsanız araç ülke kodunu bulamaz ve "IBAN iki harf ülke kodu, iki rakam kontrol hanesi ve ardından harf-rakam ile devam etmelidir." uyarısını verir; TR ile başlayıp eksik kalan bir giriş ise uzunluk uyarısı alır: 20 karakterlik girişte "TR IBAN'ı 26 karakter olmalı; girilen 20 karakter." yazar. İki durumda da sağlamaya geçilmez. Bankadan ya da tedarikçiden TR ile başlayan tam IBAN'ı isteyin.
• O harfi ile sıfırı, I harfi ile bir rakamını karıştırmak. PDF ve ekran görüntüsünden kopyalarken O harfi 0'a, I harfi 1'e benzer. Araç harfleri kabul eder ama sağlama tutmaz: örnek IBAN'da ilk sıfırın yerine O yazılınca sonuç geçersiz çıkar. "Geçersiz" sonucunda ilk bakılacak yer bu karışıklıklardır.
• Banka adı eşleşmesini hesap doğrulaması saymak ya da eşleşme yoksa IBAN'ı reddetmek. Banka adı yalnızca 5 haneli EFT kodundan türetilir: örnek IBAN'da "Ziraat Bankası" görünür. Listede olmayan bir kodda ise "Tanımlı listede yok" yazar; bu IBAN'ın sahte olduğunu göstermez, çünkü yeni katılımcılar listede bulunmayabilir. Eşleşme olması da hesabın var olduğunu ya da doğru kişiye ait olduğunu göstermez; karar için geçerlilik satırına ve bankanızın alıcı adı ekranına bakın.