Ağırlıklı Ortalama Maliyet Hesaplama

Ağırlıklı ortalama maliyet nedir?

Aynı ürünü yıl içinde farklı fiyatlardan aldığınızda, sattığınız birimin maliyetini hangi alıştan sayacağınız bir yöntem sorusudur. Ağırlıklı ortalama yöntemi tüm partileri tek bir havuzda birleştirir:

Ortalama birim maliyet = Toplam maliyet ÷ Toplam miktar

Bu araç partileri tek havuzda birleştirir (dönem sonu ağırlıklı ortalama): satılan miktar bu tek ortalamayla değerlenir. Vergi Usul Kanunu md.274 emtianın maliyet bedeliyle değerlenmesini ister; maliyetin hangi yöntemle hesaplanacağı ve yöntemin tutarlı uygulanması için mali müşavirinize danışın.

Neden basit ortalama almak yanlış?

Birim fiyatları toplayıp parti sayısına bölmek, 10 adetlik küçük bir alımla 1.000 adetlik büyük bir alımı eşit ağırlıkta sayar. Gerçek maliyet miktarla ağırlıklandırılmalıdır.

Örnek: 100 adet 50 ₺'den, 200 adet 80 ₺'den alındığında basit ortalama 65 ₺ der. Doğru cevap ise (100×50 + 200×80) ÷ 300 = 70 ₺'dir. Aradaki 5 ₺'lik fark, 300 adetlik stokta 1.500 ₺'lik yanlış değerleme demektir.

Satılan malın maliyeti ve stok değeri

Ortalama birim maliyet bulunduktan sonra iki rakam ayrılır: satılan miktar × ortalama maliyet satılan malın maliyetidir ve gelir tablosuna gider yazılır; kalan miktar × ortalama maliyet ise dönem sonu stok değeridir ve bilançoda görünür. Bu ikisinin doğru ayrılması hem brüt kârınızı hem de vergi matrahınızı doğrudan etkiler. Araç, satılan miktarı girdiğinizde bu ayrımı otomatik yapar.

Örnek hesaplama

Bu bir örnektir; partiler ve fiyatlar varsayımsaldır. Satılan malın maliyeti ile kalan stok değerinin toplamı (38.532,50 ₺) toplam stok maliyetine eşittir: ortalama, maliyeti iki kalem arasında tutarlı biçimde böler.

Sık yapılan hatalar

• Alış masraflarını birim fiyata katmamak, indirilebilir KDV'yi katmak. Nakliye, gümrük vergisi, yükleme-boşaltma ve sigorta gibi alışa bağlı giderler maliyet bedelinin parçasıdır (VUK md.262); araç ise yalnızca girdiğiniz birim fiyatı bilir. Partiye ait masrafı o partinin miktarına bölüp birim fiyata ekleyin: ilk partiye ait 2.000,00 ₺ nakliye, 400 adetlik partinin birim fiyatını 36,50 ₺'den 41,50 ₺'ye, ortalamayı 38,5325 ₺'den 40,5325 ₺'ye çıkarır. Faturadaki indirilebilir KDV ise maliyet değildir (KDV Kanunu md.58); birim fiyatları KDV hariç girin.
• Araya satış giren dönemi tek havuzda hesaplamak. Araç tüm partileri tek havuzda toplar ve satılan miktarı bu ortalamayla değerler. Satış son partiden önce yapıldıysa o günkü gerçek ortalama farklıdır: örnekte ilk iki partiden sonra 300 adet satılmışsa satış 38,3077 ₺'den değerlenir, üç partiyi birlikte hesaplamak ise 38,5325 ₺ verir. Satışa kadarki partileri ve satılan miktarı girin; çıkan kalan miktarı ve kalan değeri bir sonraki hesapta ilk parti olarak taşıyın (birim fiyat = kalan değer ÷ kalan miktar).
• Birim maliyeti yuvarlayıp çarpmak. Araç ortalama birim maliyeti dört ondalıkla gösterir ama toplamları yuvarlanmamış değerle hesaplar. Ortalamayı 38,53 ₺'ye yuvarlayıp 1.000 adetle çarparsanız stok değeri 38.530,00 ₺ çıkar; doğru toplam 38.532,50 ₺ olduğu için 2,50 ₺ fark oluşur. Stok değeri için "Toplam stok maliyeti" ve "Kalan stok değeri" satırlarını kullanın.
• Alış iadesini ve alış iskontosunu parti satırına yansıtmamak. Tedarikçi iskonto yaptıysa birim fiyat olarak iskontolu net tutarı girin. İade ettiğiniz mal için ilgili partinin miktarını iade kadar azaltın; miktarı sıfır ya da eksi olan satır hesaba katılmaz. Örnekte 2. partiden 50 adet iade edilmişse ortalama 38,5325 ₺'den 38,3921 ₺'ye iner; iadeyi girmezseniz hem miktar hem toplam maliyet şişer.