İcra dairesince tahsil edilen paranın yüzde 2'si cezaevi harcı olarak kesilir ve bu harcı borçlu değil alacaklı öder. 2548 sayılı Kanun'a dayanan bu kesinti, kanunun kendi metnine göre borçluya yükletilemez. Takibi kazansanız, faizini de tahsil etseniz bile paranın yüzde 2'si sizden çıkar.
Dosyadan gelen para neden takip tutarından az#
Alacağını icraya veren işletme sahiplerinin en sık sorduğu soru şu: dosyada 100.000 TL tahsil edildiği yazıyor, hesabıma neden 98.000 TL yattı?
Cevap, icra dosyasında iki ayrı harcın işlemesinde. Bunlardan biri borçlunun, diğeri alacaklının yükümlülüğüdür ve karıştırılmaları çok yaygındır. Kendi dosyanızdaki peşin harcı, tahsil harcını ve cezaevi harcını icra masrafı hesaplama aracıyla ayrı ayrı hesaplayabilirsiniz.
Tahsil harcı, borçludan alınır. Ödemenin hangi aşamada yapıldığına göre oran değişir; erken ödeyen borçlu daha az harç öder.
Cezaevi harcı, alacaklıdan alınır. Aşamaya bakmaz, pazarlığa gelmez, sözleşmeye yazılarak devredilemez. Tahsil edilen tutarın yüzde 2'sidir ve doğrudan hazineye aktarılır.
İcra masrafı anlatan kaynakların çoğu harç kalemlerini alt alta sıralayıp bırakıyor. Oysa alacaklının asıl merak ettiği şey listenin kendisi değil, listenin sonunda cebine kalan tutar. O tutarı bulmak için hangi kalemin kimden alındığını bilmek gerekiyor.
Yüzde 2'nin kaynağı ve neden devredilemediği#
Harcın dayanağı 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Olarak Alınacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun. Kanun, icra dairelerince tahsil olunan paradan yüzde 2 oranında harç alınmasını öngörüyor ve bu harçların borçluya yükletilemeyeceğini hükme bağlıyor (md.1); yük böylece alacaklıda kalıyor.
Uygulamada alacaklı vekilleri zaman zaman bu tutarı takip talebine masraf kalemi olarak ekleyip borçludan istemeye çalışır. Kanun bu yaklaşımı baştan kapatmıştır: cezaevi harcı borçluya yükletilemez. İcra ve İflas Kanunu'nun 59'uncu maddesi takip masraflarının borçludan alınacağını söyler, ancak cezaevi harcı bu masraflardan biri değildir; kanun onu ayrıca ve alacaklıya bağlamıştır.
Bunun pratik sonucu şu: alacağınızı sonuna kadar takip edip tamamını tahsil etseniz bile, tahsil ettiğiniz tutarın yüzde 2'si asla size ulaşmaz. Faiz de tahsil ediyorsanız harç faiz üzerinden de hesaplanır, çünkü matrah dosyada tahsil edilen toplam paradır.
Masraf borçludan alınır, harç alınmaz#
Bu ikisini birbirinden ayırmak, tabloyu doğru okumanın anahtarı.
Takip masrafları, yani başvurma harcı, peşin harç, tebligat gideri, haciz ve muhafaza gideri, İİK 59 uyarınca borçluya aittir. Alacaklı bunları peşin öder, dosya tahsil edildiğinde geri alır. Yani bu kalemler alacaklı için nakit çıkışıdır ama kalıcı bir kayıp değildir.
Cezaevi harcı kalıcı bir kayıptır. Dosya tam tahsil edilse, borçlu bütün masrafları ödese, takip sorunsuz yürüse bile geri gelmez.
Fark, borçlu ödeme yapmadığında büyür. Tahsilat gerçekleşmezse peşin ödediğiniz masrafların hiçbiri geri gelmez ve üstüne cezaevi harcı da doğmaz, çünkü tahsil edilen para yoktur. Kısmi tahsilatta ise ikisi birden işler: hem masrafların bir kısmı cebinizde kalır hem de tahsil edilen tutarın yüzde 2'si kesilir.
Tahsil harcının üç kademesi#
Tahsil harcı 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun (1) sayılı tarifesinin B bölümünde düzenlenir ve ödemenin zamanlamasına göre üçe ayrılır. Nispi oranlar yıllarca sabit kalıyor, maktu kalemler ise her ocak yeniden değerleme oranıyla artıyor; dosya açmadan önce güncel tarifeyi gib.gov.tr üzerinden teyit edin.
| Tahsilatın gerçekleştiği aşama | Oran |
|---|---|
| Ödeme veya icra emrinin tebliği üzerine, hacizden önce ödenen | %4,55 |
| Hacizden sonra, satıştan önce ödenen | %9,10 |
| Haczedilen ya da rehinli malın satışıyla tahsil edilen | %11,38 |
Bu oran borçlunun yüküdür, ancak alacaklıyı da ilgilendirir. Sebebi şu: ilamsız takipte takip açılırken alacağın binde 5'i oranında peşin harç alınır ve bu tutarı alacaklı öder. Peşin harç sonradan tahsil harcından mahsup edilir, yani dosya sonuçlanınca geri gelir. Tahsilat gerçekleşmezse geri gelmez.
2026 yılında maktu kalemler de var. Başvurma harcı 732 ₺, ilamlı takiplerde yerine getirme harcı 732 ₺, vekaletname suretiyle takipte vekalet harcı 104 ₺.
100.000 TL'lik alacakta üç senaryo#
İzmir'de ambalaj malzemesi satan bir işletme, ödemesini yapmayan bir müşterisine 100.000 TL asıl alacak için ilamsız takip başlatıyor. Avukatla çalışıyor, dosyada tebligat ve dosya gideri olarak 2.500 ₺ ödüyor.
Takip açılırken cebinden çıkan kalemler: başvurma harcı 732 ₺, peşin harç 500 ₺ (100.000'in binde 5'i), vekalet harcı 104 ₺, tebligat ve dosya gideri 2.500 ₺. Toplam 3.836 ₺.
Şimdi tahsilatın hangi aşamada gerçekleştiğine göre üç senaryoyu karşılaştıralım. Haciz aşamasına geçildiğinde haciz talebi, kilit ve muhafaza giderleri; satışa gidildiğinde kıymet takdiri ve satış ilanı giderleri devreye girdiği için peşin ödenen tutar da büyüyor.
| Hacizden önce ödeme | Haciz sonrası, satıştan önce | Satış yoluyla | |
|---|---|---|---|
| Tahsil edilen | 100.000 ₺ | 100.000 ₺ | 100.000 ₺ |
| Tahsil harcı (borçludan) | 4.050 ₺ | 8.600 ₺ | 10.880 ₺ |
| Cezaevi harcı (alacaklıdan) | 2.000 ₺ | 2.000 ₺ | 2.000 ₺ |
| Alacaklının peşin ödediği giderler | 3.836 ₺ | 7.836 ₺ | 13.836 ₺ |
| Bu giderlerin borçludan geri alınan kısmı | 3.836 ₺ | 7.836 ₺ | 13.836 ₺ |
| Alacaklının eline geçen | 98.000 ₺ | 98.000 ₺ | 98.000 ₺ |
| Borçlunun toplam yükü | 123.886 ₺ | 132.436 ₺ | 140.716 ₺ |
Tahsil harcı sütunundaki tutarlar brütten peşin harç mahsubu düşülerek bulundu: hacizden önce ödemede 4.550 − 500 = 4.050 ₺.
Alt satırdaki eşitlik tablonun asıl mesajı. Dosya sonuna kadar yürüyüp tamamı tahsil edildiğinde masraflar İİK 59 uyarınca borçludan geri gelir; aşama ilerledikçe büyüyen tahsil harcı ve haciz-satış giderleri de borçlunun yükünü artırır, alacaklınınkini değil. Alacaklı tarafında sabit kalan tek kayıp cezaevi harcıdır: hangi aşamada tahsil edilirse edilsin 2.000 ₺.
Bunun bir yan etkisi var. Borçlunun yükü 123.886 ₺'den 140.716 ₺'ye çıkarken ödeme ihtimali düşer; yani harç kademeleri alacaklıyı doğrudan değil, tahsilat olasılığını aşağı çekerek dolaylı yoldan vurur. Kısmi tahsilat başlığındaki hesap tam olarak o durumu gösteriyor.
Borçlunun toplam yükü hesabında vekalet ücreti de var. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre takip tutarı 56.250 TL'ye kadarsa icra ücreti maktu 9.000 ₺'dir ve asıl alacağı geçemez; bu tutarın üstünde dilimli nispi tarife işler. 100.000 TL'lik takip ilk 600.000 TL'lik dilimin içinde kaldığı için yüzde 16'dan 16.000 ₺ çıkıyor, yani maktu tutarın (9.000 ₺) üzerinde. Vekalet ücreti borçludan alınır ama alacaklının cebinde kalmaz, avukatına gider.
Tablodaki kalemleri kendi dosyanızın rakamlarıyla değiştirip görmek isterseniz icra masrafı hesaplama aracı peşin ve tahsilat kalemlerini ayrı ayrı gösteriyor.
Kısmi tahsilatta oran daha da kötüleşiyor#
Yukarıdaki tablo borçlunun tamamını ödediğini varsayıyor. Gerçek dosyaların çoğu böyle bitmiyor.
Aynı takipte borçlunun ancak 40.000 ₺ ödeyebildiğini ve dosyanın orada tıkandığını düşünün. Bu kez masrafların geri gelmesini sağlayacak bir bakiye yok; dosyaya giren para neyse o. Cezaevi harcı bu tutarın yüzde 2'si, yani 800 ₺. Peşin ödenen 3.836 ₺'lik masraf ise zaten çıkmış durumda.
Net nakit etkisi: 40.000 − 800 − 3.836 = 35.364 ₺. Yani 40.000 ₺'lik tahsilatın yüzde 11,6'sı yolda eriyor. Tahsilat oranı düştükçe sabit masrafların ağırlığı arttığı için bu yüzde büyümeye devam ediyor.
Küçük alacaklarda bu hesap takibi baştan anlamsız kılabilir. 15.000 ₺'lik bir alacak için takip açtığınızda 3.411 ₺'yi (732 + 75 + 104 + 2.500) peşin ödersiniz ve bu tutarın geri gelmesi tamamen borçlunun ödemesine bağlıdır. Borçlu hiç ödemezse alacağın beşte birinden fazlasını takibin kendisine harcamış olursunuz; öderse de tahsilatın yüzde 2'si cezaevi harcına gider ve aylar geçer. Üstelik VUK 323 uyarınca 2026'da 25.000 ₺'yi aşmayan alacaklar, protesto edilmiş ya da yazıyla birden fazla istenmesine rağmen ödenmemişse dava ya da icra takibi şartı aranmadan şüpheli alacak sayılıyor ve karşılık ayrılabiliyor. Bu eşiğin altındaki alacaklar için icra dairesine gitmeden karşılık ayırıp matrahı düşürmek, çoğu zaman takibin net getirisinden daha iyi bir sonuç veriyor.
Haricen tahsilde durum değişiyor#
Kanun harcı, icra dairesince tahsil olunan paraya bağlıyor. Bu metne göre, borçlunun dosya dışında doğrudan alacaklıya yaptığı ödemede icra dairesince tahsil edilmiş bir para bulunmadığından cezaevi harcı doğmaz.
Bu kulağa bir kaçış yolu gibi geliyor ama değil. Haricen tahsilat dosyaya bildirilmek zorundadır ve bildirildiği anda tahsil harcı doğar. Bildirilmezse dosya derdest kalmaya devam eder, borçlu ödediği parayı ikinci kez ödeme riskiyle karşı karşıya kalır, alacaklı da hâlâ takip masrafı biriktirir. Yani harcı doğuran şey ödemenin yeri değil, dosyanın kapatılma biçimi.
Pratikte anlamlı olan nokta şu: borçluyla takip öncesinde ya da takibin çok erken aşamasında anlaşabiliyorsanız, hem yüzde 2'lik kesintiden hem de haciz ve satış aşamasının giderlerinden kurtulursunuz.
Takip mi, iskonto mu#
En iyi senaryoda bile alacaklının eline 98.000 ₺ geçiyor ve bu, borçlunun tamamını ödediği dosyanın rakamı. Takibe konu olmuş bir alacakta o senaryo pek sık gerçekleşmiyor.
Aynı müşteriye "bugün ödersen yüzde 5 indirim" deseydiniz elinize 95.000 ₺ geçecekti. Üç bin lira daha az, ama bugün ve avukat, harç, haciz trafiği olmadan.
Hesabı tamamlamak için paranın zaman değerini de eklemek gerekir. Ticari işlerde temerrüt faizi 2026 için yüzde 39,75; sözleşmede oran kararlaştırılmamış mal ve hizmet tedariklerinde TTK 1530 kapsamında uygulanan oran yüzde 43. Bu faizi dosyada talep edip tahsil edebiliyorsanız denklem sizin lehinize döner, ancak tahsil edilen faizin de yüzde 2'si cezaevi harcına gider. Tahsil edemiyorsanız altı ay sonra gelen 98.000 ₺, aynı yüzde 39,75 ile bugüne indirgendiğinde 81.750 ₺'ye denk düşer; iskontolu peşin tahsilat bu karşılaştırmada açık ara öne geçer. Tahsil edemiyorsanız, geciken her ay işletme sermayenizden eksilen bir maliyettir; bunu tahsilat gecikme maliyeti aracıyla, uygulanacak oranı ise yasal faiz hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Kararı verirken üç rakamı yan yana koyun: iskontolu peşin tahsilat, takibin beklenen net getirisi, ve takibin süreceği ay sayısı. Çoğu KOBİ alacağında üçüncüsü diğer ikisini belirler.
En sağlıklısı işi buraya hiç getirmemek. Vadesi geçen faturaların yaşlandırma raporunu haftalık takip eden bir işletme, 30 günlük gecikmede telefon açar ve 90 günlük gecikmeyi çoğu zaman hiç görmez. PONEO'da cari hesap bakiyeleri vade yaşına göre gruplandığı için, hangi müşterinin hangi eşiği geçtiğini görmek ayrı bir rapor çalışması gerektirmiyor.
- cezaevi harcını kim öder
- icra tahsil harcı oranları
- cezaevi harcı borçluya yüklenir mi
- icradan gelen para neden eksik
- icra takibi alacaklıya kaça mal olur
