Vadesi geçen ticari alacakta sırayı kanun tek tek dizmez; sırayı her adımın maliyeti ve hukuki etkisi kurar. Pratik sıra şudur: hatırlatma, yazılı talep, ödeme planı ya da borç ikrarı, icra takibi ve son olarak arabuluculukla başlayan dava.

Alacakları nasıl izleyeceğinizi cari hesap takibi yazısında anlattık. Bu yazı izlemenin bittiği yerden, yani ödeme gelmediği günden başlıyor.
Vade günü geçince ne değişir?#
Ödeme günü sözleşmede ya da onaylı siparişte birlikte belirlenmişse müşteri, o gün geçtiği anda ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer. Belirli bir gün yoksa temerrüt için ihtar gerekir (TBK md. 117). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde kural daha nettir: sözleşmede ödeme günü ya da süresi yazmıyorsa borçlu, faturayı almasını izleyen otuz günün sonunda ihtarsız temerrüde düşer ve alacaklı, şart edilmemiş olsa bile faize hak kazanır (TTK md. 1530).
Temerrüdün ilk sonucu, alacağa temerrüt faizi işlemeye başlamasıdır (TBK md. 120; 3095 sayılı Kanun md. 2). Temerrüt faizini aşan bir zarara uğradıysanız borçlu, hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe bu fazlayı da gidermekle yükümlüdür (TBK md. 122). Oran bu yazıda yok, çünkü sabit değil. Kanuni faiz, TCMB'nin önceki yılın 31 Aralık günü uyguladığı reeskont oranına bağlıdır; ticari işlerde avans faiz oranı daha yüksekse temerrüt faizi, sözleşme olmasa bile o oran üzerinden istenebilir. 30 Haziran'daki oran önceki 31 Aralık oranından beş puan ya da daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında o oran uygulanır (3095 sayılı Kanun md. 1 ve 2). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde ise sözleşmede oran yoksa TCMB'nin her yıl ocak ayında ilan ettiği oran uygulanır; alacaklı, tahsil masrafları için aynı ilanda belirlenen asgari giderim tutarını da isteyebilir (TTK md. 1530/7). Faizin hangi günden ve hangi oranla işlediğini, mal ve hizmet tedarikinde giderim tutarıyla birlikte yasal faiz hesaplama aracı gösterir.
Bir tarih daha kayda değer: faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK md. 21/2). Bu yüzden ilk iş, faturanın müşteriye ulaştığı günü belgelemektir. Müşteri sonradan faturadaki fiyata ya da miktara itiraz ederse o tarih işinize yarar. Kanun yalnız faturanın içeriğinden söz eder; satışın ya da teslimin kendisi tartışılırsa irsaliyeyi, teslim belgesini ve yazışmaları da hazır tutun.
Beş adım ve sırası#
| Adım | Ne zaman (uygulama önerisi) | Hukuki etkisi |
|---|---|---|
| 1. Hatırlatma | Vadeden birkaç gün önce ve vadeyi izleyen ilk iş günü | Yok; unutulmuş ödemeyi kapatır |
| 2. Yazılı talep (ihtar) | İkinci hatırlatma da sonuçsuz kalınca | Ödeme günü yoksa ve TTK 1530 kapsamı dışındaysa temerrüdü başlatır; talebi belgeler |
| 3. Ödeme planı, borç ikrarı | Müşteri borcu kabul edip süre isterse | Kısmi ödeme ve ikrar zamanaşımını keser |
| 4. İcra takibi | Yazılı talepte verdiğiniz süre dolunca | Ödeme emri çıkar; zamanaşımı kesilir |
| 5. Arabuluculuk ve dava | Borçlu takibe itiraz ederse ya da doğrudan dava açılacaksa | Ticari alacak davasında dava şartı |
"Ne zaman" sütunu kanuni bir süre değil, uygulama önerisidir. Kanuni süreler aşağıda maddesiyle birlikte geçiyor.
1. Hatırlatma#
Hatırlatmanın hukuki bir sonucu yok ama en ucuz adım odur: geciken ödeme bazen yalnızca unutulmuş ya da müşterinin onay akışında takılmıştır. Tonu sade tutun: fatura numarası, tutar, vade ve ödeme bilgisi. İkinci hatırlatmayı telefonla yapmak, ödemenin neden geciktiğini öğrenmenin en kısa yoludur. Öğrendiğiniz sebep sonraki adımı belirler: nakit sıkışması ödeme planına, faturaya itiraz ise belge kontrolüne gider.
2. Yazılı talep#
Tacirler arasında temerrüt ihtarının yolları kanunda sayılıdır: noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı KEP (TTK md. 18/3). Yazıda fatura numarası ve tarihi, tutar, vade, ödeme için tanıdığınız süre, hesap bilgisi ve süre içinde ödeme olmazsa yasal yollara başvuracağınız yer alsın. Temerrüt faizi talebini ve mal ya da hizmet tedarikindeyseniz asgari giderim talebini de buraya yazın (TTK md. 1530/7).
Yazılı talep vergi tarafında da iz bırakır. Küçük tutarlı bir alacak, protesto edilmiş ya da yazıyla bir defadan fazla istenmiş olmasına rağmen ödenmemişse dava açılmadan şüpheli alacak sayılabilir (VUK md. 323). Tutar sınırı her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılır (VUK mük. md. 414); güncel sınırı ve koşulları şüpheli alacak yazısında bulabilirsiniz. Gönderdiğiniz her yazının tebliğ belgesini saklayın.
3. Ödeme planı ve borç ikrarı#
Müşteri borcu kabul ediyor ama hepsini bir anda ödeyemiyorsa ödeme planı, icraya gitmeden ve müşteriyi kaybetmeden sonuç almanın yoludur. Planı yazılı yapın ve borçluya imzalatın. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması ya da kefil göstermesi zamanaşımını keser ve yeni süre baştan işlemeye başlar (TBK md. 154 ve 156). Borç bir senetle ikrar edilmişse yeni süre her durumda on yıldır.
İmzalı belgenin bir faydası daha var. Takip, imzası ikrar edilmiş ya da noterce onaylanmış bir borç ikrarına dayanıyorsa ve borçlu itiraz ederse, dava açmadan icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bunun süresi, itirazın size tebliğinden itibaren altı aydır (İİK md. 68). Planın içine gecikme için temerrüt faizini ya da vade farkını da yazın. Vade farkının KDV'si için vade farkı faturası yazısına bakabilirsiniz.
4. İcra takibi#
Takip talebi üzerine borçluya ödeme emri gönderilir. Borçlu, tebliğden itibaren yedi gün içinde ya borcu öder ya da itiraz eder (İİK md. 60 ve 62). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK md. 66). İcra takibi zamanaşımını da keser (TBK md. 154).
Takibi açarken alacaklı, Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarifenin B-I bölümündeki icraya başvurma harcını ve alacağa oranla hesaplanan peşin harcı öder; peşin harç takip sonunda alınacak asıl harca mahsup edilir (Harçlar Kanunu md. 29). Tahsil harcı alacak ödenirken alınır (Harçlar Kanunu md. 28/b). Cezaevi harcı da tahsil edilen paradan alınır; borçluya yükletilemez, alacaklıya kalan paradan düşer (2548 sayılı Kanun md. 1). Kendi dosyanızın kalemlerini icra masrafı hesaplama aracı toplar. Tahsil edilen paradan kesilen payı cezaevi harcı yazısı ayrıca anlatıyor.
5. Arabuluculuk ve dava#
Borçlu takibe itiraz ederse itirazın size tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilirsiniz (İİK md. 67). Davada borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu, alacaklının talebi üzerine hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir (İİK md. 67).
Arabuluculuk sıraya bu noktada girer. Arabuluculuğu dava şartı yapan TTK md. 5/A yalnız davaları sayar; icra takibi bir dava olmadığı için takipten önce arabulucuya gitmek gerekmez. Ticari davalarda konusu bir miktar para olan alacak ve itirazın iptali davalarından önce ise arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzar (TTK md. 5/A). Büroya başvurduğunuz günden son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun md. 18/A). Ücretin kime kaldığını arabuluculuk yazısında, kendi tutarınızla hesabını arabuluculuk ücreti hesaplama aracında bulursunuz.
Beklemenin maliyeti: bir örnek#
Her adımın bir maliyeti var, ama en pahalı adım çoğu zaman hiçbir şey yapmamaktır. 240.000 TL'lik (KDV dahil) bir faturanın parasını işletme kendi kaynağından ya da krediyle finanse ediyor olsun ve bu paranın yıllık maliyeti örnek olarak %40 kabul edilsin. Oran varsayımdır; siz kendi kredi ya da mevduat oranınızı yazın.
| Gecikme | Hesap | Maliyet |
|---|---|---|
| 1 gün | 240.000 × 0,40 × 1 ÷ 365 | 263,01 TL |
| 45 gün | 240.000 × 0,40 × 45 ÷ 365 | 11.835,62 TL |
| 120 gün | 240.000 × 0,40 × 120 ÷ 365 | 31.561,64 TL |
Bu tutar müşteriden isteyeceğiniz temerrüt faiziyle aynı şey değildir: faiz alacağa eklenir ama tahsil edilene kadar o da bekler. Kendi rakamlarınızla gecikmenin yıllık maliyetini tahsilat gecikme maliyeti aracı verir. Takip harçlarını ve arabuluculuk ücretini aynı alacak için araçlarla hesaplayıp bu tabloyla yan yana koyun. Hangi adıma ne zaman geçeceğiniz çoğu zaman bu karşılaştırmayla netleşir.
Zamanaşımı: beklemenin sınırı#
Beklemenin hukuki sınırı zamanaşımıdır. Mal satışından doğan bedel alacağı on yıllık genel süreye girer (TBK md. 146); kira bedeli, eser ya da vekâlet sözleşmesinden doğan alacak gibi TBK md. 147'de sayılan alacaklarda süre beş yıldır. Faturalı işlerde hangi alacakların beş yıla girdiğini aşağıdaki sorularda bulabilirsiniz. Hizmet faturasında sürenin hangisi olduğu sözleşmenin niteliğine bağlıdır; emin değilseniz kısa süreyi esas alın. Süre alacağın muaccel olduğu gün başlar (TBK md. 149); yukarıdaki adımlardan borç ikrarı, kısmi ödeme ve icra takibi onu keser (TBK md. 154). Çekte ise başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 814). İbraz süresinin son günü tatile denk geldiğinde ne olacağını çek ibraz süresi yazısı anlatıyor.
Zamanaşımı uzak görünse de borçlunun ödeme gücü zamanla zayıflayabilir. Yıl sonunda hangi alacağa karşılık ayrılabileceğini, yazılı talep bölümünde andığımız şüpheli alacak yazısından kontrol edin.
PONEO'da vade hatırlatma ve vadesi geçenler#
İlk iki adım kayıt düzenine bağlıdır. Hangi faturanın vadesinin geçtiğini bilmeden hatırlatma da ihtar da geç kalır. PONEO'nun cari hesap takip programı bu kısmı üstlenir. Tahsilatı ilgili faturaya kaydedersiniz, vadesi geçen faturalar panoda listelenir ve vadesi yaklaşan ve geçen faturalar için cariye otomatik hatırlatma e-postası gider. Tahsil edilenleri tahsilat raporundan, bir müşterinin bakiyesinin nasıl oluştuğunu cari ekstresinden izlersiniz. İhtara ya da takip talebine eklenecek faturaların PDF'lerini indirebilirsiniz. Mali müşaviriniz aynı ekstreye kendi panelinden bakar.
Sınırları da açık yazalım. Otomatik e-posta bir hatırlatmadır, TTK md. 18/3'teki anlamda ihtar değildir. İhtarnameyi, icra takibini ve arabuluculuk başvurusunu PONEO yapmaz; bunlar için avukatınızla ya da doğrudan ilgili makamla ilerlersiniz. Tahsilat kaydı, vadesi geçenler listesi, otomatik hatırlatma e-postası, tahsilat raporu ve cari kartlar PRO paketindedir.
Mevzuat durumu (29 Ekim 2026): Bu yazıdaki hükümler Türk Ticaret Kanunu md. 5/A, 18/3, 21/2, 814 ve 1530; Türk Borçlar Kanunu md. 26, 97, 98, 117, 120, 122, 146, 147, 149, 154, 156 ve 207; İcra ve İflas Kanunu md. 60, 62, 66, 67 ve 68; Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md. 18/A; Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun md. 1 ve 2; Harçlar Kanunu md. 28/b, 29 ve (1) sayılı tarife B-I; 2548 sayılı Kanun md. 1 ile Vergi Usul Kanunu md. 323 ve mük. 414'ün mevzuat.gov.tr'deki güncel metninden okundu. Yazı genel bilgi verir; dosyanıza özgü karar için avukatınıza danışın. Tutar örneği varsayımdır.
- vadesi geçen alacak nasıl tahsil edilir
- vadesi geçen alacak tahsilat sırası
- ödeme ihtarı nasıl gönderilir
- ticari alacak zamanaşımı
- borç ikrarı
- vade hatırlatma
Sık sorulanlar
Kaynaklar
- Türk Ticaret Kanunumevzuat.gov.tr
- Türk Borçlar Kanunumevzuat.gov.tr
- İcra ve İflas Kanunumevzuat.gov.tr
- Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunumevzuat.gov.tr
- Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunmevzuat.gov.tr
- Harçlar Kanunumevzuat.gov.tr
- 2548 sayılı Kanunmevzuat.gov.tr
- Vergi Usul Kanunumevzuat.gov.tr
Yazılar, rehberler ve hesaplama sonuçları bilgilendirme amaçlıdır; mali, hukuki ya da yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Beyanname, bordro ya da bağlayıcı bir karar öncesinde mali müşavirinize danışın. Hata mı gördünüz? Doğru bilgiyi kaynağıyla birlikte bize yazın. İçeriklerimizi nasıl hazırlıyoruz?
