Tahsilat Gecikme Maliyeti Hesaplama

Vadeli satışın görünmeyen maliyeti

Faturayı kesip malı teslim ettiğinizde satış tamamlanır ama para henüz kasada değildir. O süre boyunca işletme, tahsil edemediği tutarı fiilen müşterisine finanse eder. Bu finansmanın bir bedeli vardır: aynı parayı kredi kapatmakta, tedarikçiye peşin ödeyip iskonto almakta ya da mevduatta değerlendirmekte kullanabilirdiniz. Kâr tablosunda görünmeyen bu kalem, vadesi uzayan işletmelerde kârın önemli bir bölümünü sessizce eritir.

Nasıl hesaplanır?

1. Ortalama tahsilat süresi (DSO) = sözleşme vadesi + fiili gecikme
2. Bağlanan sermaye = (yıllık vadeli satış ÷ 365) × tahsilat süresi
3. Yıllık maliyet = yıllık vadeli satış × finansman oranı × (gün ÷ 365)
4. Telafi eden vade farkı = finansman oranı × (gecikme günü ÷ 365)

Hesap, vadenin maliyetini ve gecikmenin maliyetini ayrı gösterir. İlki bilinçli bir ticari karardır — fiyatınıza yansıtmış olabilirsiniz. İkincisi ise plansızdır: kimse gecikmeyi fiyatlamaz, o yüzden doğrudan kârdan düşer.

Örnek hesaplama

Vadenin ve gecikmenin yıllık faturasını görmek için varsayımsal bir satış hacmi ile örnek bir finansman oranı kullanıldı. Kendi paranızın maliyetini yukarıdaki araca yazın; sonuçların tamamı aracın hesap motorundan alınmıştır.

Örnek bir hesaptır; kullanılan oran da kendi finansman maliyetiniz yerine geçmez. Yıllık vadeli satış 7.200.000,00 ₺; bağlanan sermaye 7.200.000,00 ₺ ÷ 365 × 60 gün = 1.183.561,64 ₺, gecikmenin maliyeti 7.200.000,00 ₺ × %40 × 15 ÷ 365 = 118.356,16 ₺.

Finansman oranı olarak ne yazmalıyım?

Bu araç size bir oran dayatmaz; kendi paranızın gerçek maliyetini yazarsınız. Sıralamayı şöyle düşünün:

• Kredi kullanıyorsanız — kullandığınız kredinin yıllık maliyet oranı. Tahsilat gecikmesi doğrudan bu krediyi büyütür.
• Nakit fazlanız varsa — mevduat veya para piyasası fonunun yıllık net getirisi.
• İkisi de yoksa — sermayenizden beklediğiniz yıllık getiri; genelde enflasyonun üzerinde bir oran seçilir.

Tahsilatı hızlandırmanın yolları

• Vade farkını sözleşmeye baştan yazın; hesaplayıcı hangi oranın başa baş getirdiğini gösterir.
• Peşin ya da erken ödemeye iskonto tanımlayın — çoğu zaman gecikme maliyetinden ucuzdur.
• Vadeyi müşteri bazında değil, risk bazında belirleyin; geciken cariye vade daraltın.
• Vade gününden önce hatırlatma gönderin; gecikmelerin büyük kısmı unutmadan kaynaklanır.
• Cari bakiyeyi ve vadeyi tek ekranda görün — geciken alacağı fark etmek için ay sonunu beklemeyin.

Sık yapılan hatalar

• Aylık oranı yıllık alana yazmak. Alan yıllık maliyet ister. Aylık maliyetiniz yaklaşık %3,33 ise alana 12 ile çarpılmış karşılığı olan %40 yazılır; aylığı olduğu gibi yazarsanız örnekteki gecikme maliyeti 118.356,16 ₺ yerine 9.863,01 ₺ görünür.
• Gecikmeyi yalnızca geciken faturaların süresiyle yazmak. Ortalama gecikme tüm vadeli satışa yayılır; zamanında ödenen tutar 0 gün sayılır. Satış tutarının %20 kadarı 30 gün geç ödeniyorsa ortalama gecikme 6 gündür. 30 gün yazılsaydı örnekteki gecikme maliyeti 236.712,33 ₺, doğru ortalamayla 47.342,47 ₺ çıkardı.
• Nakit satışları da vadeli satış alanına eklemek. Peşin tahsil edilen tutarın alacağı ve gecikmesi yoktur. Toplam ciro vadeli satışın 2 katı olsaydı ve tamamı yazılsaydı örnekteki gecikme maliyeti 118.356,16 ₺ yerine 236.712,33 ₺ görünürdü.