Amortisman Hesaplama

Amortisman nedir?

Bir yıldan uzun süre kullanılacak iktisadi kıymetlerin bedeli alındığı yıl tek seferde gider yazılamaz; faydalı ömrü boyunca parça parça gidere dönüşür. Amortisman, bu dağıtımın adıdır. Nakit çıkışı alım anında olur ama vergi matrahına etkisi yıllara yayılır.

Normal ile azalan bakiye farkı

• Normal (eşit tutarlı): maliyet, faydalı ömre bölünür; her yıl aynı tutar gider yazılır.
• Azalan bakiye: oran, normal oranın 2 katıdır ve %50 üst sınıra tabidir. Kalan defter değeri üzerinden işlediği için ilk yıllarda çok daha yüksek gider verir; son yıl kalan bakiyenin tamamı yazılır.

Toplam gider iki yöntemde de aynıdır; değişen tek şey giderin yıllara dağılımı ve dolayısıyla verginin zamanlamasıdır.

Örnek hesaplama

Aynı varsayımsal kıymet iki yöntemle yan yana hesaplandı. Kendi maliyet bedelinizi ve faydalı ömrünüzü yukarıdaki araca yazarak yıllık tabloyu çıkarın; buradaki tutarlar aracın hesap motorundan gelir.

Örnek bir kıymettir; gerçek kıymetinizin faydalı ömrü ve uygulanacak oran Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ilan ettiği listeye göre belirlenir.

Toplam gider iki yöntemde de aynıdır (600.000,00 ₺); değişen yalnızca yıllara dağılımdır. İlk yıl gideri azalan bakiyede 240.000,00 ₺, normal yöntemde 120.000,00 ₺ olur. Azalan bakiyede son yılda (5. yıl) kalan 77.760,00 ₺ tamamen yok edilir (VUK mükerrer md.315).

Hangi yöntemi seçmeli?

Kârlı olduğunuz ve vergiyi öne çekmek istemediğiniz yıllarda azalan bakiye avantajlıdır: ilk yıllarda daha çok gider, daha az vergi. Zarardaysanız ya da yeni kurulduysanız normal yöntem, gideri daha verimli kullanmanızı sağlayabilir. Azalan bakiyeden normale dönülebilir, tersi mümkün değildir.

Sık yapılan hatalar

• Faydalı ömür alanına amortisman oranını yazmak. Alan yıl ister; listede ise oran yüzde olarak görünür. Süre, 1'in orana bölünmesiyle bulunur (VUK md.320): oran %20 ise ömür 5 yıldır. Örnekte alana 20 yazılsaydı ilk yıl gideri 30.000,00 ₺ çıkar, doğru gider 120.000,00 ₺ olmalıdır.
• Maliyet bedeline KDV'yi eklemek. İndirim konusu yapılan KDV gelir ve kurumlar vergisi matrahında gider sayılmaz (KDV Kanunu md.58); bu yüzden maliyet bedeli KDV hariç yazılır. Örnekte KDV dahil 720.000,00 ₺ girilseydi yıllık gider 144.000,00 ₺ olurdu, oysa 120.000,00 ₺ olmalıdır. KDV'nin indirilemeyen bir kısmı varsa bunun nasıl işleneceğini mali müşavirinize sorun.
• Azalan bakiyede son yıla da aynı oranı uygulamak. Süre normal orana göre bulunur ve son yıla devreden bakiye değer o yıl tamamen yok edilir (VUK mükerrer md.315). Örnekte 5. yılda %40 oranı 31.104,00 ₺ verirdi; kural gereği 77.760,00 ₺ yazılır ve defter değeri sıfırlanır.
• Azalan bakiyeyi her işletme için geçerli saymak. Bu usul yalnızca bilanço esasına göre defter tutan ve isteyen mükelleflerce seçilebilir (VUK mükerrer md.315). İşletme hesabı esasındaki bir şahıs işletmesi normal amortisman uygular.
• Küçük demirbaşı gereksiz yere amortismana bağlamak. VUK md.313'e göre değeri kanundaki haddi aşmayan alet, edavat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir; iktisadi ve teknik bütünlük oluşturan kalemlerde had topluca dikkate alınır. Had Hazine ve Maliye Bakanlığı tebliğiyle güncellenir, güncel tutarı resmî kaynaktan teyit edin.