Başabaş Noktası Hesaplama

Başabaş noktası nedir?

Başabaş noktası, toplam gelirin toplam gideri tam olarak karşıladığı satış düzeyidir — ne kâr ne zarar. Bu noktanın altında her gün cebinizden para çıkar, üstünde ise her ek satış doğrudan kâra yazılır. Bir işletmenin bilmesi gereken ilk rakam budur: fiyat değiştirmeden, kampanya yapmadan ya da eleman almadan önce başabaşın nereye kaydığını görmek gerekir.

Sabit gider ile değişken maliyet farkı

Hesabın doğruluğu tamamen bu ayrımı doğru yapmanıza bağlıdır:

• Sabit gider: hiç satış yapmasanız da ödediğiniz kalemler — kira, maaş ve SGK, muhasebe ücreti, yazılım abonelikleri, sabit faturalar.
• Değişken maliyet: yalnızca satış olduğunda doğan kalemler — satılan malın maliyeti, kargo, paketleme, pazaryeri ve tahsilat komisyonu, üretimde kullanılan hammadde.

Kararsız kaldığınız kalemi şöyle test edin: “Bu ay hiç satış yapmasam bu gideri öder miyim?” Cevap evetse sabit, hayırsa değişkendir.

Nasıl hesaplanır?

1. Birim katkı payı = satış fiyatı − birim değişken maliyet
2. Başabaş adedi = aylık sabit gider ÷ birim katkı payı
3. Hedef kâr için gereken adet = (sabit gider + hedef kâr) ÷ birim katkı payı

Katkı payı sıfır ya da eksiyse formül sonuç vermez: bu, her satışın zararı büyüttüğü anlamına gelir ve hesaplayıcı bu durumu ayrıca uyarır. Çözüm satış adedini artırmak değil, fiyatı ya da birim maliyeti düzeltmektir.

Örnek hesaplama

Rakamların birbirine nasıl bağlandığını görmek için varsayımsal bir işletme: aylık sabit gider, tek bir ürün ve mevcut satış adedi. Gerçek değerlerinizi yukarıdaki araca yazın; tablodaki sonuçlar aracın kendi motorundan gelir.

Örnek değerlerle yapılmış bir hesaptır, işletmenize özgü sonuç değildir. Katkı payı 800,00 ₺ − 500,00 ₺ = 300,00 ₺; başabaş adedi 120.000,00 ₺ ÷ 300,00 ₺ = 400; bölüm tam sayı olduğu için yuvarlama gerekmez, başabaş 400 adettir. Emniyet payı, mevcut 520 adetlik satışın başabaşın ne kadar üstünde kaldığını gösterir.

Emniyet payı ne işe yarar?

Emniyet payı, mevcut satışınızın başabaş noktasının ne kadar üstünde olduğunu yüzde olarak gösterir. %10'luk bir emniyet payı, satışlar onda bir azaldığında zarara geçeceğiniz anlamına gelir — sezonluk dalgalanması olan işler için tehlikeli bir bant. %30 ve üzeri genellikle rahat kabul edilir. Bu oranı düzenli takip etmek, kötü bir ayı önceden görmenin en basit yoludur.

Sık yapılan hatalar

• Etiket fiyatını satış fiyatı olarak yazmak. Kampanya, iskonto ve iadelerden sonra kasaya giren ortalama net fiyat girilmelidir. Örnekte gerçekleşen fiyat 40,00 ₺ düşük çıkarsa katkı payı 260,00 ₺ olur ve başabaş 400 adetten 462 adede çıkar.
• Yıllık ödenen gideri aylığa bölmeden yazmak. Yıllık yazılım lisansı, sigorta ya da oda aidatı gibi kalemler 12'ye bölünüp aylık sabit gidere eklenir. Örnekte 36.000,00 ₺ tutarındaki yıllık bir ödeme aylık 3.000,00 ₺ olarak eklenince başabaş 410 adet olur; tutarın tamamı tek aya yazılırsa 520 adede şişer.
• Küsuratlı sonucu aşağı yuvarlamak. Satış tam adetle yapılır, bu yüzden başabaş adedi her zaman yukarı yuvarlanır. Örnekte sabit gider 120.100,00 ₺ olsaydı bölüm 400,33 çıkar, araç 401 adet gösterirdi; 400 adetle ay küçük de olsa zararla kapanır.
• Günlük hedefi gerçek çalışma günlerine uyarlamamak. Araç aylık adedi 30 güne böler. İşletme ayda 26 gün açıksa örnekteki günlük hedef 13,3 değil, 15,4 adettir.