İşten Çıkış Kodunu Yanlış Seçmek İşverene Ne Kadara Mal Olur?

İşten ayrılış bildirgesindeki iki haneli kod, bir çalışanın üç ayrı hakkını aynı anda belirler: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği. Aynı kişinin aynı gün çıkışı, seçilen koda göre işverene sıfır ile üç kalem tazminat arasında değişen maliyet çıkarır. Yanlış kod, sonradan düzeltilse bile iz bırakır.

Tek kutu, üç ayrı hak#

Bildirgeyi dolduran kişi çoğu zaman "nasılsa çıkış çıkıştır" diye düşünür. Oysa SGK'ya bildirilen ayrılış nedeni üç mekanizmayı birden tetikler.

Kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanun'un yürürlükteki 14. maddesine bağlıdır ve feshin kim tarafından, hangi gerekçeyle yapıldığına bakar. İhbar tazminatı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesinden doğar; öneli vermeden fesheden taraf, karşı tarafa öder. İşsizlik ödeneği ise 4447 sayılı Kanun'un 51. maddesindeki fesih nedenleri listesine göre verilir; kendi isteğiyle ayrılan bu listede yoktur.

Üçü de aynı kutudan besleniyor. Kutuya yanlış rakam yazıldığında üçü birden yanlış hesaplanır.

Kod 3, kod 4 ve kod 29 yan yana#

Kod 3'te ilginç bir ters akış var. İşçi ihbar önelini kullanmadan, "yarından itibaren gelmiyorum" diyerek ayrılırsa ihbar tazminatını işverene o borçlanır. Uygulamada bu alacak çoğu zaman talep edilmez, ama hukuken doğar ve son ödemeden mahsup edilebilir.

Kod 29 ise işverenin elindeki en sert seçenek. 4857 sayılı Kanun'un 25/II maddesindeki hâller gerçekleşmişse işveren sözleşmeyi derhal feshedebilir; ne kıdem ne ihbar doğar. Fakat bu yetkinin kullanımı 26. maddedeki hak düşürücü süreye bağlıdır: fiilin öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlükârda bir yıl. Yedinci günde yazılan kod 29, mahkemede kod 4 muamelesi görme riski taşır. Bu durumda işveren hem kıdem hem ihbar öder, üstüne dava masrafını da ekler.

Rakamlarla: beş yıl dört aylık bir çalışan#

Ankara'da faaliyet gösteren bir lojistik firmasında, çıplak brüt ücreti 50.000 TL, yol ve yemek yardımıyla giydirilmiş brüt ücreti 55.000 TL olan bir depo sorumlusu ağustos sonunda ayrılıyor. Kıdemi 5 yıl 4 ay, kullanılmayan izni 12 gün. Ağustos ücreti de dahil edildiğinde fesih anındaki kümülatif gelir vergisi matrahı 340.000 TL.

Kıdem tazminatı. Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret verilir, artan süreler orantılanır. Kıdem süresi 5,3333 yıl eder.

• 55.000 × 5,3333 = 293.333,33 TL brüt
• Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır, yalnızca damga vergisi kesilir: 293.333,33 × binde 7,59 = 2.226,40 TL
• Net: 291.106,93 TL

Burada tavan kontrolü atlanmamalı. 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi için kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir; giydirilmiş ücret bu tutarı aşarsa hesap tavandan yapılır. Örneğimizde 55.000 TL tavanın altında kaldığı için sınırlama devreye girmiyor. Kendi rakamlarınızla denemek için kıdem tazminatı hesaplama aracına giydirilmiş ücreti ve kıdem süresini girmeniz yeterli.

İhbar tazminatı. 3 yıldan fazla kıdemde önel 8 haftadır.

• Günlük brüt: 55.000 / 30 = 1.833,33 TL
• 1.833,33 × 8 hafta × 7 gün = 102.666,67 TL brüt
• İhbar tazminatı kıdemden farklı olarak gelir vergisine tabidir. Kümülatif matrah 340.000 TL olduğundan 60.000 TL'si %20, kalan 42.666,67 TL'si %27 oranında vergilenir: 23.520,00 TL
• Damga vergisi: 779,24 TL → Net: 78.367,43 TL

Kıdemle ihbarın farklı vergi rejimlerine tabi olması, iki kalemi tek başına toplayan hesaplamaları yanıltır; ihbar tazminatı hesaplama aracı kümülatif matrahı da sorduğu için net rakamı doğru verir.

Kullanılmayan izin ücreti. Çıplak brüt üzerinden, 12 gün için 20.000 TL brüt. SGK işçi payı 3.000 TL, kümülatif matrah ihbar tazminatıyla birlikte 400.000 TL'yi aştığı için %27 üzerinden 4.590 TL gelir vergisi ve 151,80 TL damga vergisi düşülür; net 12.258,20 TL.

Toplam tablo:

Aradaki fark 369.474,36 TL. Bildirgede tek bir hane. Üç kalemi işveren SGK payıyla birlikte tek ekranda görmek için işten çıkış maliyeti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Öneli çalıştırmak: kod aynı kalır, maliyet değişir#

Kod 4 seçildiğinde ihbar tazminatı otomatik doğmaz. İşveren öneli fiilen kullandırırsa, yani çalışanı bildirim süresi boyunca çalıştırırsa, tazminat ödenmez.

Örneğimizdeki 8 haftalık önel çalıştırılsaydı 102.666,67 TL brüt ihbar tazminatı hiç doğmayacaktı. Bunun yerine işveren iki ay daha maaş ve prim ödeyecek, karşılığında iki ay daha iş alacaktı. Maliyet farkı yaklaşık olarak ikramiye ve prim düzeyinde kalır.

Bu yolun bir bedeli var. 4857 sayılı Kanun'un 27. maddesi, bildirim süresi içinde işverene çalışana yeni iş araması için ücret kesintisi yapmadan iş arama izni verme yükümlülüğü yükler ve bu izin günde iki saatten az olamaz. Sekiz haftalık bir önelde bu, kırk iş günü boyunca günde iki saat, yani seksen saatlik ücretli devamsızlık demek. İzin verilmezse çalışan bu sürenin ücretini %100 zamlı olarak talep edebilir.

Uygulamada verimlilik de düşer; öneli çalışan bir kişinin son haftalarda aynı performansı göstermesi beklenmez. Karar, tazminatın nakit yükü ile iki aylık verimsizlik arasında verilir ve sektöre göre değişir.

Kıdem tavanı yılda iki kez değişir#

Kıdem tazminatı hesabında en sık atlanan ayrıntı tavanın dönemsel olması. Tavan memur maaş katsayısına bağlı olduğu için her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir ve fesih hangi döneme düşerse o dönemin tavanı uygulanır.

1 Temmuz – 31 Aralık 2026 dönemi için tavan 73.729,87 TL. Giydirilmiş brüt ücreti 90.000 TL olan bir yöneticinin kıdem tazminatı, 90.000 üzerinden değil 73.729,87 TL üzerinden hesaplanır. On yıllık kıdemde aradaki fark 162.701,30 TL eder ve bu tutar, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça ödenmez.

Tavanın sözleşmeyle aşılabileceği unutulmasın. İş sözleşmesine "kıdem tazminatı tavan uygulanmaksızın ödenir" hükmü konulabilir; bu durumda aşan kısım gelir vergisi istisnasından yararlanmaz ve ücret gibi vergilenir.

Çalışan tarafındaki kayıp: işsizlik ödeneği#

Kod 3 ya da kod 29 yazıldığında işçinin kaybı tazminatla bitmiyor. İşsizlik ödeneği, son dört aylık prime esas kazanç ortalamasının %40'ıdır ve brüt asgari ücretin %80'ini aşamaz — 2026'da bu tavan 26.424 TL.

Örneğimizdeki çalışanın prime esas kazanç ortalaması 55.000 TL olsun:

• 55.000 × %40 = 22.000 TL brüt aylık ödenek (tavanın altında)
• Damga vergisi 166,98 TL düşülür, net 21.833,02 TL
• Son üç yılda 1.080 gün ve üzeri primi olduğu için ödenek süresi 300 gün, yani 10 ay
• Toplam: 218.330,20 TL

Prim günü 600 ise süre 180 güne, 900 ise 240 güne iner. Ayrıca fesihten önceki son 120 günde hizmet akdine tabi olma şartı aranır ve başvuru fesihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır; geciken her gün hak edilen ödenek süresinden düşülür.

On günlük süre ve 3.303 TL#

İşten ayrılış bildirgesi, sigortalılığın sona ermesini izleyen 10 gün içinde SGK'ya verilir. Süre kaçırıldığında 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca her bir sigortalı için brüt asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır.

2026 brüt asgari ücreti 33.030 TL olduğuna göre ceza 3.303 TL. Tek kişide katlanılabilir bir rakam. Beş kişilik bir toplu çıkışta 16.515 TL'ye çıkar ve bu, hiçbir hesap hatası içermeyen, sadece takvim kaçırmaktan doğan bir gider olur. Beyanname ve bildirge takvimini elle izlemek yerine sistemin hatırlatmasına bırakmak, PONEO gibi araçların en sessiz ama en somut faydalarından biri.

Yanlış kod sonradan düzeltilebilir mi?#

Düzeltme mümkün, kolay değil. Bildirge SGK'nın e-Bildirge kanalından iptal edilip yeniden düzenlenebilir; süre geçmişse gerekçeli dilekçe ve belge istenir. Zorlaştıran şey, kodun tek başına durmaması.

Üç sonuç birbirine bağlı. Kod 4'ten kod 3'e dönülüyorsa, ödenmiş işsizlik ödeneği yersiz ödemeye dönüşür ve İŞKUR bu tutarı çalışandan faiziyle geri ister. Ters yönde, kod 3'ten kod 4'e geçiliyorsa işveren kıdem ve ihbar tazminatını gecikme faiziyle ödemek durumunda kalabilir. Kıdem tazminatı alacaklarında faiz, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı üzerinden işler ve fesih tarihinden itibaren hesaplanır.

Bir başka nokta da az bilinir: kod 25, yani işçinin, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle yaptığı fesih. Ücreti ödenmeyen ya da sigortası eksik yatırılan bir çalışan bu yolla ayrılırsa kıdem tazminatına ve işsizlik ödeneğine hak kazanır; ihbar tazminatı ise doğmaz, çünkü fesih derhal fesihtir. Uygulamada istifa dilekçesi alınıp kod 3 yazılan pek çok ayrılığın arkasında aslında kod 25 durumu vardır ve bu, iş mahkemesinde en sık tartışılan konulardan biridir.

Kodları ve şartların güncel metnini Sosyal Güvenlik Kurumu sitesinden doğrulamakta fayda var; bildirge ekranındaki liste yıllar içinde genişletildi ve bazı kodlar (örneğin işyerinin kapanması ya da devri) ayrı ayrı tanımlandı.

• işten çıkış kodu kıdem tazminatını etkiler mi
• çıkış kodu 3 ile 4 farkı
• işten ayrılış bildirgesi cezası
• yanlış çıkış kodu düzeltme
• kod 29 kıdem tazminatı