Mizan, defterikebirdeki her hesabın borç toplamını, alacak toplamını ve ikisinin farkı olan bakiyeyi tek tabloda dizer. Okumanın yolu tabloyu baştan sona taramak değil, yedi hesabı seçip her birine sayısal bir eşik koymaktır. 131'de bakiye kalması yılda %39,75 adat faizi doğurur, 360'ta geciken borca aylık %3,7 zam işler. Eşik aşıldığında yapılacak iş de bellidir.
Mizan bir fotoğraf değil, alarm panosu#
Toplam borç ile toplam alacağın birbirine eşit olması mizanın ilk işlevidir; tutmuyorsa kayıtta hata vardır. Ama müşavirinizden gelen tabloya bu gözle bakarsanız hiçbir şey göremezsiniz, çünkü o denklik zaten her ay tutar. Mizanın işletme sahibine söyleyeceği şey denklikte değil, birkaç hesabın bakiyesinin yönünde ve büyüklüğünde saklıdır.
Elinize geçen tablonun hangisi olduğunu bilmek de işe yarar. Ara mizan, ay ya da dönem sonunda envanter işlemleri yapılmadan önce çıkarılır. Kesin mizan ise amortisman, karşılık ve reeskont kayıtları işlendikten sonra düzenlenir; bilanço ile gelir tablosu bu mizandan üretilir. Aylık takipte gördüğünüz neredeyse her zaman ara mizandır, aşağıdaki eşikler de o tablo üzerinde çalışır.
Bakiye yönü basit ama sık karıştırılıyor. Varlık ve gider hesapları borç bakiyesi verir, kaynak ve gelir hesapları alacak bakiyesi. 131 borç bakiyesi veriyorsa ortak şirkete borçludur; 331 alacak bakiyesi veriyorsa şirket ortağa. Aynı adı taşıyan iki hesabın yönü, kimin kime borçlu olduğunu tek bakışta söyler.
Bu listede 100 Kasa, 190 Devreden KDV ve 320 Satıcılar yok. Üçü de kritik, ama üçü de dönem sonu kapanış işlemleriyle birlikte okunması gereken hesaplar; onlar ayrı bir yazının konusu.
131 Ortaklardan Alacaklar — eşiği sıfır olan tek satır#
Diğer altı hesapta eşik bir orandır, burada eşik sıfırdır. 131'de bakiye kalması, ortağın şirketten para çektiği ve karşılığında hiçbir şey ödemediği anlamına gelir. Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13'üncü maddesindeki emsallere uygunluk ilkesi bunu kabul etmez: ilişkili kişiye bedelsiz kaynak kullandırmak transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımıdır ve adatlandırma yapılır. Uygulamada emsal oran olarak TCMB'nin ilan ettiği kısa vadeli avans oranı esas alınır; bu oran 20.12.2025'ten beri %39,75.
Sayıya dökelim. Ortağın hesabında yıl boyunca 1.000.000 TL bakiye durursa hesaplanacak faiz geliri 397.500 TL olur. Üzerine genel oranda, yani %20 KDV eklenir: 79.500 TL. Şirket hiç para almadan 397.500 TL gelir beyan eder, ayrıca 79.500 TL KDV öder. Kurumlar vergisi yükü %25 oranıyla 99.375 TL. Toplam bedel 178.875 TL ve karşılığında kasaya tek kuruş girmez.
Adım tektir: cari hesabı yıl kapanmadan kapatmak. Ortak parayı geri koyar, ücret ya da kâr payı olarak beyan eder ya da sermayeye eklenir. Aralık'ta fark edilen bakiye için yapılabilecek çok az şey kalır.
120 ve 128 birlikte okunur#
Bu iki hesabı ayrı ayrı incelemek zaman kaybı. Biri alacağın büyüklüğünü, diğeri o alacağın ne kadarının artık gerçekten alacak olmadığını söyler.
120 Alıcılar — eşik alacak devir günü#
Bakiyenin kendisi bir şey ifade etmez; ciroya oranı eder. Formül şu: bakiye bölü günlük satış, günlük satış da yıllık ciro bölü 365. Yıllık cirosu 24.000.000 TL olan bir işletmede günlük satış 65.753,42 TL'dir. 120'nin bakiyesi 4.800.000 TL ise alacak devir günü 73'tür — yani ortalama olarak, kesilen faturanın parası 73 gün sonra geliyor.
Bir günlük uzamanın bedeli 65.753,42 TL'lik ek bağlı sermayedir. Bunu %39,75 üzerinden yıllığa çevirdiğinizde 26.137 TL çıkar. Vade otuz gün uzarsa aynı hesap 784.110 TL'ye ulaşır ve bu tutar hiçbir yerde gider olarak görünmez; kârı sessizce yer. Tahsilat gecikmesinin yıllık maliyetini kendi ciro ve vade rakamlarınızla çıkarmak, bu satırın altında ne olduğunu görmenin en hızlı yolu.
Vadesi geçmiş faturalar için sözleşmede faiz kararlaştırılmamışsa, ticari işlerde temerrüt faizi olarak yine %39,75 istenebilir; adi işlerde uygulanan kanuni faiz ise 31.07.2026'dan beri %31. İkisi arasındaki farkı ve gün bazında karşılığını yasal faiz hesaplama aracında görebilirsiniz. Fark, ihtarname yazarken hangi oranı talep edeceğinizi belirler.
128 Şüpheli Ticari Alacaklar — eşik: 120'de bir yıllık bakiye varken 128'in boş olması#
Mizanda 120 şişmiş, 128 sıfır görünüyorsa bir gider hakkı kullanılmıyor demektir. Vergi Usul Kanunu'nun 323'üncü maddesi, dava veya icra safhasındaki alacaklar için karşılık ayrılmasına izin verir. 25.000 TL'yi aşmayan alacaklarda dava ve icra takibi bile aranmaz; yapılan protesto ya da yazıyla bir defadan fazla istenmiş olması yeterlidir.
Buradaki tuzak dönemselliktir. Karşılık, alacağın şüpheli hâle geldiği yılda ayrılır. 2026'da şüpheli hâle gelmiş bir alacak için 2027'de karşılık ayıramazsınız; o gider hakkı yanar. Yılda bir kez, aralıkta, 120'nin yaşlandırma dökümünü isteyin ve bir yılı aşan bakiyeleri ayrıca değerlendirin.
Varlık ve borç tarafı: 255 ile 300/400#
255 Demirbaşlar — eşik 12.000 TL#
Burada bakılan bakiye değil, hesaba giren kalemlerin tek tek tutarı. VUK 313 uyarınca 2026 hesap döneminde bedeli 12.000 TL'yi aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gidere yazılabilir. Bu haddin altındaki bir alım 255'e kaydedilmişse, gider beş yıla yayılıyor demektir.
Tersi de olur ve daha maliyetlidir: haddi aşan bir kıymetin doğrudan gidere atılması matrahı olduğundan düşük gösterir. Mizanda 255'in aylık hareketine bakarken tek soru yeter — bu tutar 12.000 TL'nin hangi tarafında?
300 ve 400 Banka Kredileri — eşik, faizin kâra oranı#
Kredi bakiyesinin büyüklüğü tek başına iyi ya da kötü değildir. Ölçü, aylık faiz yükünün aylık brüt kâra oranıdır. Aylık faiz gideriniz 200.000 TL, brüt kârınız 900.000 TL ise oran %22'dir; bu oran üçte biri geçmeye başladığında işletme kendisi için değil banka için çalışıyor demektir.
Bu satırı 120 ile birlikte okumak gerekir, çünkü çoğu işletmede kredi bakiyesinin sebebi doğrudan vadeli satıştır. Kendi paranızı müşterinize bedelsiz bağlarken bankadan borçlanıyorsanız, %39,75'lik çıpa iki tarafta da aynı anda işliyor: bir tarafta gelir olarak yazılmıyor, diğer tarafta gider olarak ödeniyor.
360 ve 361 — eşik vadedir, tutar değil#
Ödenecek vergi ve SGK kesintileri kısa vadeli yabancı kaynaktır; mizanda bakiye görünmesi normaldir. Anormal olan, o bakiyenin vadesini aşmasıdır. Vadesinden sonra ödenen kamu alacağına aylık %3,7 gecikme zammı işler — oran 10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 13.11.2025'ten itibaren geçerli. Yıllığa çevrildiğinde %44,4 eder.
Şimdi iki oranı yan yana koyun. Ticari finansmanın çıpası %39,75, geciken vergi borcunun maliyeti %44,4. Aradaki 4,65 puan şunu söyler: vergi borcunu bekletip krediyi ödemek matematiksel olarak yanlış tercihtir. Sıralamayı tersine çevirmek gerekir. Ödeme gücü yetmiyorsa 6183 sayılı Kanun'un 48'inci maddesindeki tecil yolu vardır ve tecil faizi %39'dur — gecikme zammının 5,4 puan altında. Gecikme zammı hesaplama aracıyla vadesi geçen borcun bugünkü tutarını görüp bu karşılaştırmayı kendi rakamınızla yapabilirsiniz.
500.000 TL'lik bir muhtasar borcunu altı ay bekletmenin bedeli 111.000 TL'dir. Aynı parayı ticari kredi faiziyle karşılamak daha ucuza gelir.
690 Dönem Kârı — eşik, kazancın %10'u#
Mizanın en yanıltıcı satırı burasıdır. 690'da düşük ya da sıfıra yakın bir bakiye görünce vergi çıkmayacağını düşünmek, 2025'ten beri yanlış. Kurumlar Vergisi Kanunu'na 7524 sayılı Kanun'la eklenen 32/C maddesi bir taban koyar: hesaplanan kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10'undan az olamaz.
Yani indirimler matrahı sıfırlamış olsa bile vergi doğar. Eşiğiniz genel oran olan %25 değil, indirim öncesi kazancın %10'udur. Ay ay 690'ı izlerken kafanızdaki soru "matrah ne kadar" değil, "indirim öncesi kazanç ne kadar" olmalı.
Yedi eşik tek tabloda#
| Hesap | Eşik | Aşılırsa maliyet | Adım |
|---|---|---|---|
| 131 Ortaklardan Alacaklar | Sıfır bakiye | %39,75 adat faizi + %20 KDV | Yıl kapanmadan cariyi kapat |
| 120 Alıcılar | Alacak devir günü | Günlük satışın %39,75'i | Vade politikasını daralt |
| 128 Şüpheli Alacaklar | 120'de 1 yılı aşan bakiye | Gider hakkının yanması | Aralıkta karşılık ayır |
| 255 Demirbaşlar | 12.000 TL | Giderin 5 yıla yayılması | Had altını doğrudan gidere al |
| 300 / 400 Krediler | Faiz / brüt kâr | Kârın finansmana gitmesi | 120 ile birlikte oku |
| 360 / 361 Vergi ve SGK | Vade günü | Aylık %3,7, yıllık %44,4 | Önce kamu borcunu öde |
| 690 Dönem Kârı | Kazancın %10'u | Beklenmeyen kurumlar vergisi | İndirim öncesi kazancı izle |
Yedi satır, ayda on dakika. Bunun işe yaraması için tek şart, mizanın altındaki verinin güncel olması: tahsilat ve ödeme kayıtları geciktiğinde tablo doğru ama eski bir tabloya dönüşür. PONEO'da cari hareketler girildiği anda bakiyeye düştüğü için ay sonunda müşavirden gelen mizanla kendi rakamınız arasında sürpriz çıkmaz.
Ocak ayında bir kez oturup her hesabın yanına kendi eşiğinizi yazın. Sonraki on bir ay yalnızca aşan var mı diye bakarsınız.
- mizan nasıl okunur
- mizan nedir ne işe yarar
- geçici mizan kesin mizan farkı
- borç alacak bakiyesi ne demek
- mizan yorumlama örneği
- aylık mizan takibi
