Ortalama Vade Hesaplama

Ortalama vade ne işe yarar?

Bir müşterinin farklı vadelerde beş faturası varsa ve bunları tek ödemede kapatmak istiyorsanız, ödeme gününü nasıl belirlersiniz? Ortalama vade tam olarak bu sorunun cevabıdır: tarafların faiz dengesini bozmayan tek bir gün.

Formül basittir: Σ(tutar × gün) ÷ Σtutar. Her faturanın vadesi, tutarı oranında ortalamaya katkı yapar.

Basit ortalama neden yanıltır?

Vadeleri toplayıp fatura sayısına bölmek en sık yapılan hatadır — çünkü 1.000 ₺'lik bir faturanın 30 günü ile 500.000 ₺'lik bir faturanın 90 günü aynı ağırlıkta sayılır.

Örneğin 100.000 ₺ / 30 gün ve 400.000 ₺ / 90 gün olan iki faturada basit ortalama 60 gün der; ağırlıklı ortalama ise 78 gündür. Aradaki 18 günlük fark, büyük faturanın uzun vadeli olmasından gelir ve gerçek nakit akışını doğru gösteren rakam ağırlıklı olandır.

Araç iki sonucu da yan yana gösterir; fark bir günden büyükse nedenini de açıklar.

Örnek hesaplama

Üç varsayımsal fatura, ortak bir başlangıç tarihinden itibaren gün cinsinden vadeleriyle verildi; ortalamalar aracın hesap motorundan alınmıştır.

Örnek faturalarda her satırın ortalamaya katkısı tutar × gün ÷ toplam tutardır; katkılar 3,75 + 5,4 + 47,25 = 56,4 gün eder. En büyük tutar en uzun vadeli olduğu için ağırlıklı ortalama basit ortalamanın üstünde kalır.

Nerede kullanılır?

• Tahsilat pazarlığı — birden çok faturayı tek çekte ya da tek havalede birleştirirken
• Tedarikçi ödemeleri — farklı vadeli alımları tek ödeme planına bağlarken
• Nakit akışı planı — açık hesabın ortalama ne kadar süre kapalı kaldığını ölçerken
• Vade farkı hesabı — ortalama vadeyi bulup üzerine faiz uygulayarak peşin eşdeğerini çıkarırken

Sık yapılan hatalar

• Vadesi geçmiş faturaya eksi gün yazmak. Araç negatif günü 0 sayar, yani geçmiş vade sanki bugün doluyormuş gibi hesaplanır. İki faturalı bir örnekte (−10 ve 40 gün) araç 30 gün gösterir, oysa doğru değer 27,5 gün olmalıdır. Çözüm, günleri saydığınız referans tarihi en eski vadeye çekmektir; böylece hiçbir satır eksi olmaz. Referansı 10 gün geriye alınca araç 37,5 gün gösterir; bu sonuç yeni referans tarihinden itibarendir, bugüne göre bulmak için çektiğiniz 10 günü çıkarın.
• İade ya da ödenen kısmı eksi tutarlı satır olarak eklemek. Tutarı sıfır veya eksi olan satır hesaba alınmaz, yani iade düşülmez. Örnekteki üçüncü faturadan 130.000,00 ₺ iade edildiyse eksi satır eklense de ortalama 56,4 gün olarak kalır; faturanın kalan bakiyesini yazmak 53,62 gün verir.
• Döviz ve TL tutarlarını aynı sütunda karıştırmak. Ağırlıklar tutara göre kurulur; 1.000 dolarlık fatura ile 1.000 liralık fatura aynı ağırlıkta sayılır. Tüm satırları aynı para birimine ve aynı kur tarihiyle çevirip girin.